آبسردکن ها و دستگاه های پخش آب سال هاست که به عنوان منبعی مطمئن برای تامین آب آشامیدنی در ادارات، مدارس، مراکز درمانی و اماکن عمومی مورد استفاده قرار می گیرند. بسیاری از افراد تصور می کنند آبی که از این دستگاه ها دریافت می کنند، به دلیل عبور از فیلترهای مختلف، سالم تر و بهداشتی تر از آب لوله کشی است. اما نتایج یک مطالعه جدید نشان می دهد که در صورت نگهداری نامناسب، آبسردکن ها می توانند به محیطی مناسب برای رشد و تکثیر انواع باکتری ها تبدیل شوند و سلامت مصرف کنندگان را تهدید کنند.
آبسردکن ها چگونه به منبع آلودگی تبدیل می شوند؟
اگرچه بسیاری از آبسردکن ها مجهز به فیلترهای تصفیه آب هستند، اما این تجهیزات در صورت عدم نظافت و سرویس منظم می توانند به محلی برای تجمع میکروارگانیسم ها تبدیل شوند. رطوبت دائمی، دمای مناسب و تماس مکرر افراد با نازل های خروجی آب شرایطی ایده آل برای رشد باکتری ها فراهم می کند.
کارشناسان معتقدند که آلودگی میکروبی در این دستگاه ها معمولا به تدریج شکل می گیرد و در بسیاری از موارد بدون تغییر در طعم، بو یا ظاهر آب باقی می ماند.
عوامل اصلی ایجاد آلودگی در آبسردکن ها عبارت اند از:
- عدم شستشو و ضدعفونی منظم دستگاه
- تعویض نکردن به موقع فیلترها
- تماس دست با نازل های خروجی آب
- تجمع رطوبت در بخش های داخلی دستگاه
- استفاده طولانی مدت از مخازن و قطعات فرسوده
نتایج مطالعه جدید درباره آلودگی آبسردکن ها
محققان دانشگاه لوما لیندا در ایالت کالیفرنیا با بررسی داده های ۷۰ مطالعه علمی که طی دو دهه گذشته در پنج کشور مختلف انجام شده بود، وضعیت آلودگی میکروبی دستگاه های پخش آب را ارزیابی کردند.
این پژوهش یکی از گسترده ترین بررسی ها در زمینه کیفیت آب خروجی از آبسردکن ها محسوب می شود و نتایج آن نگرانی هایی را درباره نگهداری این تجهیزات ایجاد کرده است.
بر اساس یافته های این تحقیق:
- بسیاری از دستگاه های پخش آب دارای آلودگی باکتریایی قابل توجه بودند.
- میزان برخی باکتری ها در دستگاه ها از آب لوله کشی ورودی بیشتر بود.
- آلودگی در دستگاه های متصل به شبکه آب شهری و مدل های بطری دار مشاهده شد.
- عدم نگهداری صحیح نقش مهمی در افزایش آلودگی داشت.
بیوفیلم چیست و چه نقشی در رشد باکتری ها دارد؟
یکی از مهم ترین دلایل افزایش آلودگی در آبسردکن ها، تشکیل بیوفیلم است. بیوفیلم یک لایه چسبنده و محافظ است که توسط میکروارگانیسم ها روی سطوح مرطوب ایجاد می شود.
زمانی که بیوفیلم در داخل مخازن، لوله ها یا نازل های خروجی آب تشکیل شود، باکتری ها می توانند در برابر عوامل ضدعفونی کننده مقاومت بیشتری پیدا کنند و برای مدت طولانی در دستگاه باقی بمانند.
ویژگی های بیوفیلم عبارت اند از:
- ایجاد محیطی امن برای رشد باکتری ها
- افزایش مقاومت میکروب ها در برابر مواد ضدعفونی کننده
- دشوار شدن فرآیند پاکسازی دستگاه
- امکان انتقال آلودگی به آب آشامیدنی
چه باکتری هایی در آبسردکن ها شناسایی شده اند؟
بررسی های انجام شده نشان داد که برخی دستگاه های پخش آب حاوی انواع مختلفی از باکتری ها هستند. در میان این میکروارگانیسم ها، گروهی از باکتری های موسوم به کلیفرم ها نیز مشاهده شده اند.
کلیفرم ها به عنوان شاخص آلودگی میکروبی شناخته می شوند و وجود آنها می تواند نشان دهنده ورود آلودگی های محیطی یا انسانی به سیستم آب باشد.
باکتری های شناسایی شده ممکن است موجب بروز مشکلات زیر شوند:
- تهوع و استفراغ
- اسهال و ناراحتی های گوارشی
- دردهای شکمی
- عفونت های روده ای
- افزایش خطر بیماری در افراد دارای سیستم ایمنی ضعیف
چرا فیلترهای آب همیشه ضامن سلامت آب نیستند؟
بسیاری از افراد تصور می کنند وجود فیلتر به تنهایی کیفیت آب را تضمین می کند. در حالی که فیلترها نیز نیازمند نگهداری و تعویض منظم هستند.
به گفته متخصصان، فیلترهای تصفیه آب می توانند کلر باقیمانده موجود در آب شهری را حذف کنند. اگرچه این موضوع باعث بهبود طعم و بوی آب می شود، اما هم زمان یکی از عوامل طبیعی کنترل کننده رشد میکروب ها را نیز از بین می برد.
در صورت بی توجهی به نگهداری فیلترها:
- ظرفیت تصفیه کاهش می یابد.
- آلودگی در فیلتر تجمع پیدا می کند.
- رشد باکتری ها افزایش می یابد.
- کیفیت آب خروجی افت می کند.
آیا فقط آبسردکن ها در معرض آلودگی هستند؟
نتایج این پژوهش نشان می دهد که مشکل آلودگی میکروبی تنها به آبسردکن ها محدود نمی شود. دستگاه های فروش خودکار نوشیدنی ها نیز در معرض رشد باکتری ها قرار دارند.
برخی مطالعات نشان داده اند که حتی چند روز پس از استریل کردن این دستگاه ها نیز امکان بازگشت و تکثیر مجدد باکتری ها وجود دارد. این مسئله اهمیت نظافت مستمر تجهیزات مرتبط با آب و نوشیدنی را دوچندان می کند.
چگونه می توان از آلودگی آبسردکن جلوگیری کرد؟
رعایت اصول نگهداری و بهداشت مهم ترین راهکار برای کاهش خطر آلودگی در دستگاه های پخش آب است. بسیاری از مشکلات میکروبی با سرویس دوره ای و رعایت دستورالعمل های بهداشتی قابل پیشگیری هستند.
مهم ترین توصیه های کارشناسان عبارت اند از:
- شستشو و ضدعفونی منظم دستگاه
- تعویض به موقع فیلترها طبق دستور سازنده
- تمیز کردن نازل های خروجی آب
- بررسی دوره ای مخازن و لوله ها
- جلوگیری از تماس مستقیم دست با بخش های خروجی آب
- استفاده از خدمات سرویس تخصصی در بازه های زمانی مشخص
هر چند وقت یک بار باید آبسردکن را تمیز کرد؟
متخصصان کیفیت آب توصیه می کنند که دستگاه های پخش آب بسته به میزان استفاده، هر دو تا چهار هفته یک بار به طور کامل تمیز و ضدعفونی شوند.
در محیط های پرتردد مانند ادارات، مدارس، مراکز درمانی و سالن های عمومی، بهتر است عملیات نظافت به صورت هفتگی انجام شود تا خطر رشد باکتری ها به حداقل برسد.
نتیجه گیری
آبسردکن ها در صورت نگهداری صحیح می توانند منبعی مناسب برای تامین آب آشامیدنی باشند، اما غفلت از نظافت و سرویس دوره ای آنها ممکن است زمینه رشد میلیون ها باکتری را فراهم کند. تشکیل بیوفیلم، فرسودگی فیلترها و حذف کلر باقی مانده از آب از مهم ترین عوامل افزایش آلودگی در این دستگاه ها هستند. رعایت برنامه منظم شستشو، ضدعفونی و تعویض فیلترها می تواند نقش مهمی در حفظ کیفیت آب و جلوگیری از بروز مشکلات بهداشتی ایفا کند.
