پژوهشگران در چین یک ویروس ناشناخته جدید را در بیماران مبتلا به بیماری تب دار پس از تماس با کنه شناسایی کرده اند. این ویروس که «نایرو ویروس کنه شاخ دراز آسیایی» یا ALTNV نام گرفته است، در گروه اورتونایروویروس ها قرار دارد و با علائمی مانند تب، خستگی و مشکلات گوارشی همراه بوده است.
اهمیت این کشف زمانی بیشتر می شود که بدانیم ALTNV می تواند در همان مناطقی وجود داشته باشد که ویروس دابی باندا، عامل سندرم تب شدید همراه با کاهش پلاکت ها، گردش دارد. بررسی پژوهشگران همچنین نشان داده است که عفونت هم زمان با هر دو ویروس می تواند با علائم شدیدتر و اختلال بیشتر در عملکرد کلیه همراه باشد.
ویروس جدید ALTNV چگونه شناسایی شد؟
این کشف از بررسی بیمارانی آغاز شد که پس از تماس با کنه، با علائم بیماری تب دار به مراکز درمانی مراجعه کرده بودند. پژوهشگران به دنبال یافتن علت بیماری در افرادی بودند که علائم مشابه سندرم تب شدید همراه با کاهش پلاکت ها داشتند، اما آزمایش آنها برای ویروس دابی باندا منفی بود.
برای شناسایی عامل ناشناخته، محققان از روش هایی مانند توالی یابی متا ترنسکریپتومیک و جداسازی ویروس استفاده کردند. نتیجه این بررسی ها، شناسایی یک اورتونایروویروس جدید بود که از نظر ژنتیکی با گونه های شناخته شده این گروه تفاوت قابل توجهی داشت.
- این ویروس «Asian longhorned tick nairovirus» یا ALTNV نام گذاری شد.
- ویروس در جنس Orthonairovirus از خانواده Nairoviridae قرار گرفت.
- میزان شباهت اسید آمینه ای آن با گونه های دیگر این جنس کمتر از ۸۰.۰۴ درصد بود.
- ویروس هم در نمونه های انسانی و هم در کنه های Haemaphysalis longicornis شناسایی شد.
ویروس ALTNV چه علائمی ایجاد می کند؟
علائم عفونت با ALTNV در بررسی انجام شده بیشتر شبیه یک بیماری تب دار با علائم شبه آنفلوانزا بود. نکته مهم این است که علائم این عفونت اختصاصی نیستند و به تنهایی نمی توان بر اساس آنها ALTNV را از سایر بیماری های منتقل شده توسط کنه تشخیص داد.
در بیمارانی که فقط به ALTNV مبتلا بودند، بیشتر موارد بدون عوارض پایدار بهبود پیدا کردند. با این حال، برخی یافته های آزمایشگاهی مانند کاهش تعداد پلاکت ها و افزایش آنزیم های کبدی نیز مشاهده شد.
شایع ترین علائم و یافته های گزارش شده عبارت بودند از:
- خستگی در ۸۴ درصد بیماران
- علائم گوارشی در ۸۰ درصد بیماران
- کاهش تعداد پلاکت ها در ۳۸ درصد بیماران
- افزایش سطح آمینوترانسفرازها در ۳۶ درصد بیماران
- بیماری تب دار با علائم شبه آنفلوانزا
در گروه ۵۶ نفری که فقط عفونت ALTNV داشتند، همه بیماران بهبود پیدا کردند و عارضه پایدار ناشی از بیماری گزارش نشد.
عفونت هم زمان ALTNV و ویروس دابی باندا چرا مهم است؟
مهم ترین نگرانی پژوهشگران فقط خود ALTNV نیست، بلکه احتمال عفونت هم زمان این ویروس با ویروس دابی باندا است. هر دو ویروس می توانند در مناطق مشابه حضور داشته باشند و با کنه شاخ دراز آسیایی ارتباط دارند؛ بنابراین ممکن است یک فرد در معرض هر دو عامل بیماری زا قرار بگیرد.
در مطالعه، ۳۸ بیمار به صورت هم زمان به ALTNV و DBV مبتلا بودند. وضعیت این گروه در مقایسه با افرادی که فقط DBV داشتند، از نظر برخی شاخص های بالینی شدیدتر بود.
- علائم تنفسی در ۶۱ درصد بیماران دارای عفونت هم زمان، در برابر ۳۸ درصد در مبتلایان به DBV تنها مشاهده شد.
- اختلال عملکرد کلیه در ۸۴ درصد بیماران دارای عفونت هم زمان گزارش شد، در حالی که این رقم در گروه DBV تنها ۶۶ درصد بود.
- ۷ نفر از ۳۸ بیمار دارای عفونت هم زمان جان خود را از دست دادند که معادل ۱۸.۴ درصد است.
البته این آمار به معنای مرگ و میر ۱۸.۴ درصدی ALTNV به تنهایی نیست. تمام موارد مرگ در گروهی رخ داده است که هم زمان به DBV نیز مبتلا بودند و هنوز نمی توان از این داده ها نتیجه گرفت که ALTNV به تنهایی عامل مرگ بوده است.
کنه شاخ دراز آسیایی چه نقشی در انتقال ویروس دارد؟
کنه شاخ دراز آسیایی با نام علمی Haemaphysalis longicornis یکی از عوامل مهم در چرخه انتقال برخی بیماری های منتقله از کنه در آسیا است. در مطالعه جدید نیز پژوهشگران RNA ویروس ALTNV را در نمونه های این کنه پیدا کردند و آزمایش های حیوانی نشان داد که این گونه می تواند در انتقال ویروس نقش داشته باشد.
بررسی ۴۷۴۲۸ کنه از ۱۵ استان چین نشان داد که RNA مربوط به ALTNV در حدود ۱.۲۹ درصد نمونه ها شناسایی شده است. بیشترین میزان در کنه های Haemaphysalis longicornis و حدود ۱.۷۵ درصد بود. آزمایش های انجام شده همچنین نشان دادند که این کنه می تواند ویروس را در مراحل مختلف چرخه زندگی خود حفظ و به موش ها منتقل کند.
آیا این ویروس جدید می تواند تهدیدی برای کشورهای دیگر باشد؟
شناسایی ALTNV به معنی آغاز یک همه گیری جدید یا گسترش این ویروس در سراسر جهان نیست. تاکنون داده های منتشر شده، این ویروس را در بیماران و کنه های بررسی شده در چین نشان داده اند و هنوز برای ارزیابی دامنه جغرافیایی واقعی آن به مطالعات بیشتری نیاز است.
با این حال، خود کنه شاخ دراز آسیایی در خارج از محدوده بومی خود نیز مشاهده شده است. برای مثال، این گونه از سال ۲۰۱۷ در ایالات متحده شناسایی شده و در چندین ایالت مستقر شده است. وجود یک گونه ناقل در مناطق جدید به این معنا نیست که ALTNV نیز در آن مناطق وجود دارد، اما اهمیت پایش کنه ها و عوامل بیماری زای همراه آنها را نشان می دهد.
چگونه خطر بیماری های منتقل شده توسط کنه را کاهش دهیم؟
برای بیشتر افراد، مهم ترین اقدام پیشگیرانه همچنان جلوگیری از گزش کنه است. قرار گرفتن در مناطق دارای پوشش گیاهی، علفزارها و زیستگاه های مناسب کنه می تواند احتمال تماس با این بندپایان را افزایش دهد. بنابراین رعایت اقدامات ساده پیشگیرانه، به ویژه هنگام فعالیت در طبیعت، اهمیت دارد.
اقدامات مفید برای کاهش احتمال گزش عبارتند از:
- استفاده از مواد دافع مناسب روی پوست یا لباس
- پوشیدن لباس های بلند هنگام حضور در مناطق پرخطر
- بررسی دقیق پوست و لباس پس از بازگشت از طبیعت
- بررسی حیوانات خانگی و وسایل همراه برای وجود کنه
- خارج کردن سریع و صحیح کنه چسبیده به پوست
- مراجعه به پزشک در صورت بروز تب یا علائم غیر معمول پس از گزش کنه
مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری های آمریکا نیز بر پیشگیری از گزش کنه به عنوان یکی از مهم ترین راه های کاهش خطر بیماری های منتقله از کنه تاکید می کند.
آیا باید نگران ویروس ALTNV باشیم؟
کشف ALTNV اهمیت زیادی برای پزشکی و سلامت عمومی دارد، اما نباید آن را با آغاز یک تهدید جهانی یا همه گیری جدید اشتباه گرفت. داده های فعلی نشان می دهند که این ویروس با بیماری تب دار در انسان ارتباط دارد و در برخی بیماران می تواند هم زمان با DBV عفونت ایجاد کند.
از طرف دیگر، هنوز پرسش های مهمی درباره ALTNV بدون پاسخ مانده است؛ از جمله گستره واقعی انتشار آن، میزان بیماری زایی در جمعیت های مختلف و نقش دقیق آن در تشدید بیماری هنگام عفونت هم زمان با DBV. پژوهشگران نیز بر ضرورت تشخیص افتراقی بهتر میان این عفونت ها در مناطق دارای شیوع SFTS تاکید کرده اند.
جمع بندی
شناسایی ALTNV نمونه دیگری از اهمیت پایش بیماری های مشترک میان انسان، حیوانات و ناقلان بیماری است. این ویروس جدید در چین و در ارتباط با کنه شاخ دراز آسیایی شناسایی شده و می تواند باعث بیماری تب دار همراه با علائم خستگی و گوارشی شود.
نکته مهم تر، مشاهده عفونت هم زمان ALTNV و ویروس دابی باندا است که در مطالعه با افزایش علائم تنفسی، اختلال عملکرد کلیه و موارد مرگ همراه بود. با این حال، برای تعیین میزان خطر واقعی ALTNV و نقش مستقل آن در ایجاد بیماری شدید، تحقیقات بیشتری لازم است. یافته های اولیه این مطالعه در New England Journal of Medicine در سپتامبر ۲۰۲۶ منتشر شده است.
