نوشابه رژیمی سال هاست به عنوان جایگزینی کم کالری برای نوشابه های معمولی معرفی می شود. حذف شکر باعث شده این نوشیدنی برای افرادی که می خواهند کالری یا قند دریافتی خود را کاهش دهند، انتخاب جذابی باشد. اما «بدون قند» لزوما به معنی «کاملا سالم» نیست و تاثیر مصرف مداوم آن به ترکیبات نوشیدنی، مقدار مصرف و وضعیت سلامت فرد بستگی دارد.
شواهد علمی جدید نشان می دهند که باید میان دو موضوع تفاوت قائل شد: ایمنی شیرین کننده های مورد استفاده در محدوده مجاز مصرف و تاثیر مصرف طولانی مدت نوشیدنی های حاوی این شیرین کننده ها بر الگوی غذایی و سلامت.
نوشابه رژیمی دقیقا چیست؟
نوشابه های رژیمی معمولا به جای شکر از شیرین کننده های کم کالری یا بدون کالری استفاده می کنند. آسپارتام، سوکرالوز، آسه سولفام پتاسیم و برخی ترکیبات مشتق از استویا از جمله شیرین کننده هایی هستند که ممکن است در محصولات مختلف استفاده شوند.
این ترکیبات باعث می شوند نوشابه رژیمی معمولا کالری بسیار کمی داشته باشد و در مقایسه با نوشابه معمولی، قند افزوده بسیار کمتری وارد بدن کند. با این حال، ترکیب دقیق محصولات با یکدیگر متفاوت است و باید برچسب مواد تشکیل دهنده بررسی شود.
نکته مهم این است که سازمان غذا و داروی آمریکا و نهادهای معتبر، برای شیرین کننده های تایید شده حدود مصرف روزانه قابل قبول تعیین کرده اند. بنابراین نمی توان گفت خود این ترکیبات در مقدار مجاز مصرف برای افراد سالم به طور قطعی سمی یا خطرناک هستند.
نوشابه رژیمی می تواند به مینای دندان آسیب بزند
یکی از مهم ترین نکاتی که درباره نوشابه رژیمی نباید نادیده گرفته شود، ارتباط آن با فرسایش مینای دندان است. بسیاری از افراد تصور می کنند حذف شکر، نوشابه را برای دندان ها بی ضرر می کند، اما فرسایش دندان فقط به وجود شکر وابسته نیست.
اسیدی بودن نوشیدنی می تواند به صورت مستقیم روی سطح دندان تاثیر بگذارد. به همین دلیل نوشابه های بدون قند نیز در صورت مصرف مکرر می توانند برای سلامت دهان مشکل ساز باشند.
- اسیدهای موجود در نوشابه می توانند مواد معدنی مینای دندان را به تدریج حل کنند.
- فرسایش مداوم می تواند حساسیت دندان ها را افزایش دهد.
- در مراحل پیشرفته، ممکن است سطح دندان نازک تر و شکل آن تغییر کند.
- تماس مکرر و طولانی مدت دندان با نوشیدنی اسیدی، خطر فرسایش را بیشتر می کند.
انجمن دندانپزشکی آمریکا نیز مصرف مکرر نوشیدنی های اسیدی و گازدار را از عوامل مهم افزایش خطر فرسایش دندان می داند.
برای کاهش این آسیب، بهتر است نوشابه را به صورت مداوم و جرعه جرعه در طول روز مصرف نکنید، پس از مصرف دهان را با آب بشویید و بلافاصله مسواک نزنید تا فرصت کافی برای بازگشت شرایط دهان به حالت طبیعی ایجاد شود.
آیا شیرین کننده های مصنوعی متابولیسم را تغییر می دهند؟
رابطه میان شیرین کننده های بدون قند و سلامت متابولیک هنوز موضوع تحقیقات علمی است و نمی توان درباره آن یک نتیجه قطعی ارائه کرد. برخی مطالعات مشاهده ای، مصرف بیشتر نوشیدنی های حاوی شیرین کننده های غیر قندی را با پیامدهایی مانند دیابت نوع 2 یا بیماری های قلبی عروقی مرتبط دانسته اند.
با این حال، این نوع مطالعات به تنهایی ثابت نمی کنند که نوشابه رژیمی علت ایجاد بیماری بوده است. برای مثال، ممکن است افرادی که اضافه وزن دارند یا در معرض خطر دیابت هستند، بیشتر به سراغ نوشابه رژیمی بروند. در نتیجه، بیماری زمینه ای و سبک زندگی می تواند بخشی از این ارتباط را توضیح دهد.
- شواهد درباره تاثیر بلند مدت شیرین کننده ها بر متابولیسم هنوز کاملا یکدست نیست.
- برخی مطالعات کوتاه مدت نشان داده اند که جایگزین کردن قند با شیرین کننده کم کالری می تواند دریافت انرژی را کاهش دهد.
- برای نتیجه گیری درباره پیامدهای بلند مدت، به مطالعات با کیفیت بیشتری نیاز است.
- بنابراین بهتر است نوشابه رژیمی را نه یک ماده خطرناک قطعی و نه یک نوشیدنی کاملا سالم در نظر بگیریم.
آیا نوشابه رژیمی برای کاهش وزن مفید است؟
جایگزین کردن نوشابه معمولی با نوشابه رژیمی می تواند در کوتاه مدت مقدار قند و کالری دریافتی را کاهش دهد. بنابراین اگر فردی روزانه نوشابه قندی مصرف می کند، انتخاب نوع بدون قند می تواند از نظر دریافت کالری و قند افزوده گزینه بهتری باشد.
اما مسئله زمانی پیچیده می شود که نوشابه رژیمی جای آب و سایر نوشیدنی های سالم را بگیرد یا فرد به دلیل مصرف آن، کالری بیشتری از غذا دریافت کند. همچنین تداوم علاقه شدید به طعم شیرین ممکن است تغییر عادات غذایی را دشوارتر کند.
- نوشابه رژیمی ممکن است نسبت به نوشابه قندی کالری کمتری داشته باشد.
- این موضوع به تنهایی به معنی کاهش وزن پایدار نیست.
- کاهش وزن بیشتر به مجموع دریافت انرژی، کیفیت رژیم غذایی، فعالیت بدنی، خواب و سایر عوامل سبک زندگی وابسته است.
- آب و نوشیدنی های بدون شیرین کننده همچنان انتخاب ساده تری برای مصرف روزانه هستند.
بنابراین اگر هدف کاهش وزن است، بهتر است نوشابه رژیمی را یک ابزار موقت برای کاهش مصرف قند بدانیم، نه پایه اصلی یک رژیم لاغری.
آیا نوشابه رژیمی برای افراد مبتلا به دیابت مناسب است؟
نوشابه رژیمی معمولا قند و کربوهیدرات قابل توجهی مانند نوشابه معمولی ندارد و به همین دلیل می تواند نسبت به نوشابه قندی تاثیر کمتری بر افزایش مستقیم قند خون داشته باشد. با این حال، این موضوع به معنی سالم بودن نامحدود آن یا مناسب بودن برای همه افراد مبتلا به دیابت نیست.
برای کنترل دیابت، مهم تر از یک نوشیدنی خاص، الگوی کلی تغذیه، میزان فعالیت بدنی، داروها و کنترل منظم قند خون است. سازمان جهانی بهداشت نیز توصیه عمومی خود درباره شیرین کننده های غیر قندی را به عنوان جایگزینی برای کنترل وزن مطرح کرده و آن را جایگزین درمان یا مدیریت اختصاصی دیابت نمی داند.
جمع بندی
نوشابه رژیمی را نمی توان صرفا به دلیل وجود شیرین کننده های مصنوعی، یک نوشیدنی سمی یا خطرناک دانست. شیرین کننده های تایید شده در محدوده مصرف مجاز، از نظر نهادهای نظارتی برای مصرف ایمن ارزیابی شده اند. در عین حال، مصرف مداوم نوشابه رژیمی نیز انتخاب ایده آلی برای نوشیدنی اصلی روزانه نیست.
مهم ترین نگرانی شناخته شده، اسیدی بودن این نوشیدنی ها و تاثیر احتمالی آنها بر فرسایش مینای دندان است. درباره ارتباط مصرف طولانی مدت شیرین کننده های غیر قندی با چاقی، دیابت، بیماری های قلبی و سایر مشکلات متابولیک نیز شواهدی وجود دارد، اما بخشی از این شواهد مشاهده ای است و نمی توان از آنها رابطه علت و معلولی قطعی استخراج کرد.
