آیا تا به حال فکر کرده اید که علاقه شما به شکلات، بستنی یا شیرینی فقط یک ترجیح غذایی ساده نباشد؟ پژوهشگران در یک مطالعه جدید بررسی کرده اند که آیا علاقه به طعم شیرین می تواند با نحوه تصمیم گیری افراد، به ویژه در موقعیت هایی که پای پاداش، زمان و ریسک در میان است، ارتباط داشته باشد یا نه.
نتایج این پژوهش نشان می دهد افرادی که علاقه بیشتری به شیرینی دارند، در برخی موقعیت ها بیشتر به سمت پاداش های کوچک اما مطمئن و سریع می روند. نکته جالب اینجاست که این رفتار لزوما به معنای بی صبری یا تکانشگری بیشتر نیست و ممکن است بیشتر با نحوه برخورد فرد با عدم قطعیت و ریسک ارتباط داشته باشد.
علاقه به شیرینی چه ارتباطی با تصمیم گیری دارد؟
در نگاه اول، انتخاب بین یک شکلات و یک میوه شاید هیچ ارتباطی با تصمیم های مهم زندگی نداشته باشد. اما مغز در هر دو موقعیت می تواند درگیر سیستم های مرتبط با پاداش، انتظار و ارزیابی پیامدها شود. به همین دلیل، پژوهشگران سال هاست بررسی می کنند که ترجیحات غذایی تا چه اندازه می توانند با ویژگی های رفتاری ارتباط داشته باشند.
در مطالعه مورد بحث، پژوهشگران رابطه میان علاقه افراد به غذاهای شیرین و نحوه انتخاب آنها میان پاداش های مختلف را بررسی کردند. تمرکز اصلی روی تصمیم هایی بود که در آنها فرد باید میان دریافت یک پاداش کوچک تر اما مطمئن و یک پاداش بزرگ تر اما نامطمئن یا دیرتر انتخاب می کرد.
نتایج نشان داد که علاقه بیشتر به شیرینی با تمایل بیشتر به انتخاب پاداش های کوچک اما قطعی ارتباط دارد.
افراد علاقه مند به شیرینی لزوما بی صبرتر نیستند
یکی از مهم ترین نکات این پژوهش این است که نباید هر انتخاب سریع را به معنای بی صبری یا تکانشگری بدانیم. در روانشناسی، رفتار تکانشی می تواند شکل های مختلفی داشته باشد و همیشه علت آن ترجیح دادن سرعت به انتظار نیست.
پژوهشگران دریافتند زمانی که پاداش بزرگ تر با عدم قطعیت همراه بود، افراد علاقه مند به شیرینی بیشتر به سمت گزینه کوچک تر و مطمئن تر می رفتند. اما زمانی که هر دو پاداش با یک میزان تاخیر ارائه می شدند، همین افراد تمایل بیشتری به صبر کردن برای دریافت پاداش بزرگ تر داشتند.
این الگو نشان می دهد که موضوع احتمالا فقط «نخواستن صبر کردن» نیست.
نقش ریسک و عدم قطعیت در انتخاب های روزمره
تصور کنید به شما دو انتخاب داده شود: دریافت ۵۰ هزار تومان در همین لحظه، یا دریافت ۱۰۰ هزار تومان در آینده با این احتمال که شاید اصلا آن را دریافت نکنید. در این شرایط، تصمیم شما فقط به میزان علاقه تان به پاداش فوری بستگی ندارد؛ بلکه میزان اعتمادتان به نتیجه آینده نیز اهمیت پیدا می کند.
پژوهش مورد بحث نشان می دهد علاقه مندان به شیرینی ممکن است در چنین شرایطی بیشتر به سمت گزینه ای بروند که نتیجه آن مشخص و قابل پیش بینی است. بنابراین رفتار ظاهرا تکانشی می تواند در واقع نوعی راهبرد برای کاهش عدم قطعیت باشد.
این تفاوت مهم است، چون یک رفتار مشابه می تواند دلایل روانشناختی متفاوتی داشته باشد.
در این مطالعه چه چیزی بررسی شد؟
برای بررسی این ارتباط، پژوهشگران رفتار ۱۴۹ بزرگسال جوان را در مجموعه ای از آزمایش های مربوط به تصمیم گیری و پاداش بررسی کردند. میزان علاقه شرکت کنندگان به خوراکی های شیرین نیز ارزیابی شد تا مشخص شود آیا میان ترجیح غذایی و الگوی انتخاب آنها ارتباطی وجود دارد یا خیر.
شرکت کنندگان در موقعیت هایی قرار گرفتند که باید بین پاداش هایی با اندازه، زمان دریافت و میزان اطمینان متفاوت انتخاب می کردند. این طراحی به پژوهشگران اجازه داد تفاوت میان «ترجیح پاداش فوری» و «گریز از نتیجه نامطمئن» را بهتر بررسی کنند.
نتایج اولیه نشان داد که علاقه به شیرینی با انتخاب بیشتر پاداش های کوچک اما تضمین شده ارتباط دارد.
چرا وقتی هر دو پاداش با تاخیر بودند، انتخاب تغییر کرد؟
این بخش از پژوهش از نظر روانشناختی اهمیت زیادی دارد. اگر علاقه به شیرینی صرفا نشان دهنده بی صبری بود، انتظار می رفت افراد علاقه مند به شیرینی در هر شرایطی گزینه سریع تر را انتخاب کنند.
اما چنین الگویی مشاهده نشد. وقتی هر دو پاداش با تاخیر ارائه می شدند، افراد علاقه مند به شیرینی در برخی شرایط حاضر بودند برای پاداش بزرگ تر صبر کنند.
بنابراین می توان گفت عامل تعیین کننده احتمالا فقط «فوری بودن پاداش» نیست. میزان اطمینان فرد نسبت به دریافت پاداش نیز می تواند در تصمیم گیری نقش داشته باشد.
آیا علاقه به شیرینی با ریسک گریزی ارتباط دارد؟
یکی از توضیحاتی که پژوهشگران مطرح کرده اند، ارتباط میان علاقه به شیرینی و ریسک گریزی است. ریسک گریزی یعنی فرد در شرایطی که نتیجه نامطمئن است، ترجیح دهد گزینه ای را انتخاب کند که پیامد آن قابل پیش بینی تر است، حتی اگر پاداش احتمالی آن کمتر باشد.
در این مطالعه، وقتی میزان ریسک گریزی افراد در تحلیل آماری در نظر گرفته شد، بخش قابل توجهی از رابطه میان علاقه به شیرینی و رفتار به ظاهر تکانشی کاهش پیدا کرد.
به بیان ساده، ممکن است چیزی که در نگاه اول «تصمیم عجولانه» به نظر می رسد، در واقع انتخاب آگاهانه تر یک فرد برای دوری از نتیجه نامطمئن باشد.
آیا مغز در این موضوع نقش دارد؟
پژوهشگران احتمال داده اند که سیستم های مغزی مرتبط با پاداش و پردازش ارزش، از جمله سیستم اوپیوئیدی، بتوانند در این ارتباط نقش داشته باشند. سیستم اوپیوئیدی مغز با تجربه لذت و پاداش و همچنین برخی فرایندهای مرتبط با انگیزه و پردازش هیجانی ارتباط دارد.
با این حال، از یک مطالعه رفتاری نمی توان نتیجه گرفت که «علاقه به شیرینی به دلیل فعالیت بیشتر سیستم اوپیوئیدی ایجاد می شود». چنین نتیجه ای به پژوهش های عصبی و آزمایش های بیشتری نیاز دارد.
همچنین نباید این یافته را به این معنا تفسیر کرد که می توان شخصیت یا سبک تصمیم گیری یک فرد را صرفا بر اساس علاقه او به شیرینی پیش بینی کرد.
آیا علاقه به شیرینی می تواند نشانه یک ویژگی شخصیتی باشد؟
علاقه به شیرینی به تنهایی نمی تواند شاخص قابل اعتمادی برای تشخیص ویژگی های شخصیتی یا نحوه تصمیم گیری افراد باشد. انتخاب های انسان تحت تاثیر عوامل بسیار زیادی قرار دارند، از وضعیت اقتصادی و تجربه های گذشته گرفته تا شرایط روانی، میزان استرس، خواب، گرسنگی و محیط اجتماعی.
به همین دلیل، یافته های این پژوهش بیشتر یک ارتباط جالب را نشان می دهند تا یک قانون قطعی درباره رفتار انسان.
حتی ممکن است یک فرد در تصمیم های مالی بسیار محتاط باشد اما در انتخاب غذا کاملا تکانشی عمل کند. مغز انسان، برخلاف چیزی که تست های اینترنتی دوست دارند وانمود کنند، آن قدر ساده نیست.
نتیجه گیری
مطالعه انجام شده روی ۱۴۹ بزرگسال جوان نشان می دهد علاقه بیشتر به شیرینی ممکن است با نوع خاصی از تصمیم گیری ارتباط داشته باشد. افراد علاقه مند به شیرینی در شرایطی که باید میان یک پاداش کوچک اما مطمئن و یک پاداش بزرگ تر اما نامطمئن انتخاب می کردند، بیشتر به گزینه مطمئن تمایل داشتند.
با این حال، این یافته به معنای آن نیست که علاقه به شکلات یا بستنی فرد را به شخصی بی صبر یا تکانشی تبدیل می کند. نقش ریسک گریزی و حساسیت نسبت به عدم قطعیت می تواند توضیح مهم تری برای این الگو باشد.
در نهایت، این پژوهش یک ارتباط جالب میان ترجیحات غذایی و تصمیم گیری را مطرح می کند، اما برای درک دقیق تر این رابطه به مطالعات بیشتر و بررسی عوامل عصبی و روانشناختی متعدد نیاز است.
