داروهای لاغری مبتنی بر GLP-1 مانند اوزمپیک، ویگووی و مونجارو طی سال های اخیر به یکی از مهم ترین روش های درمان چاقی و دیابت نوع ۲ تبدیل شده اند. این داروها با کاهش اشتها، کند کردن تخلیه معده و بهبود کنترل قند خون می توانند به کاهش وزن قابل توجه کمک کنند. با این حال، افزایش مصرف آن ها باعث شده است پژوهشگران عوارض جانبی احتمالی را با دقت بیشتری بررسی کنند.
نتایج یک مطالعه جدید نشان می دهد مصرف داروهای آگونیست گیرنده GLP-1 ممکن است با افزایش خطر ابتلا به آلوپسی یا ریزش مو ارتباط داشته باشد. با وجود این، پژوهشگران تاکید می کنند که میزان خطر مطلق پایین است و بیماران نباید به دلیل نگرانی از ریزش مو، مصرف دارو را بدون مشورت پزشک متوقف کنند.
نتایج تحقیق جدید درباره داروهای GLP-1 و ریزش مو
پژوهشگران دانشگاه پنسیلوانیا برای بررسی ارتباط میان داروهای GLP-1 و ریزش مو، سوابق پزشکی گروه بزرگی از بیماران مبتلا به دیابت نوع ۲ را تحلیل کردند. نتایج این پژوهش در ژورنال پزشکی BMJ منتشر شده است.
در این مطالعه، نرخ ابتلا به آلوپسی در مصرف کنندگان داروهای GLP-1 با افرادی مقایسه شد که از دو گروه دیگر داروهای دیابت، یعنی مهارکننده های SGLT-2 و مهارکننده های DPP-4 استفاده می کردند. پژوهشگران عواملی مانند سن، جنسیت، نژاد، شاخص توده بدنی، بیماری های زمینه ای و مصرف سایر داروها را نیز در محاسبات خود در نظر گرفتند.
نتایج اصلی پژوهش عبارت بودند از:
- خطر ابتلا به آلوپسی در مصرف کنندگان GLP-1 در مقایسه با مصرف کنندگان داروهای SGLT-2 حدود ۳۷ درصد بیشتر بود.
- خطر آلوپسی در مقایسه با مصرف کنندگان داروهای DPP-4 حدود ۶۸ درصد افزایش داشت.
- بیشتر موارد ثبت شده از نوع آلوپسی غیر زخمی بودند.
- میزان کلی بروز ریزش مو در هر سه گروه پایین باقی ماند.
محققان گزارش کردند که میزان بروز آلوپسی در مصرف کنندگان GLP-1 در مقایسه با گروه SGLT-2 به ترتیب حدود ۶.۹۱ و ۵.۰۴ مورد در هر هزار نفر سال بود. در مقایسه دیگر نیز این میزان برای GLP-1 حدود ۶.۵۳ و برای DPP-4 حدود ۳.۸۹ مورد در هر هزار نفر سال ثبت شد.
افزایش ۶۸ درصدی خطر ریزش مو دقیقا به چه معناست؟
عدد ۶۸ درصد ممکن است در نگاه نخست بسیار نگران کننده به نظر برسد، اما این رقم بیانگر افزایش خطر نسبی است، نه احتمال قطعی ریزش مو در هر مصرف کننده. برای درک درست نتیجه باید خطر نسبی و خطر مطلق را از یکدیگر جدا کرد.
بر اساس داده های مطالعه، از هر هزار مصرف کننده داروهای GLP-1 تقریبا ۶ تا ۷ نفر در طول یک سال با تشخیص آلوپسی روبرو شدند. این میزان در مصرف کنندگان DPP-4 حدود ۴ نفر و در گروه SGLT-2 حدود ۵ نفر در هر هزار نفر بود.
به بیان ساده، نتایج پژوهش نمی گوید که ۶۸ درصد مصرف کنندگان اوزمپیک یا ویگووی دچار ریزش مو می شوند. یافته اصلی این است که احتمال بروز آلوپسی در این گروه، نسبت به مصرف کنندگان بعضی داروهای دیگر دیابت اندکی بیشتر بوده است. گزارش های مستقل نیز میزان کلی بروز را حدود ۳ تا ۹ مورد در هر هزار نفر سال اعلام کرده اند.
داروهای GLP-1 چگونه ممکن است باعث ریزش مو شوند؟
مطالعه جدید یک ارتباط آماری را نشان داده است، اما هنوز ثابت نمی کند که خود دارو مستقیما به فولیکول مو آسیب می رساند. پژوهشگران چند مکانیسم احتمالی را برای توضیح این ارتباط مطرح کرده اند.
کاهش وزن سریع، کاهش شدید دریافت کالری، کمبود مواد مغذی و فشار جسمی وارد شده به بدن می توانند چرخه طبیعی رشد مو را مختل کنند. در چنین شرایطی، تعداد بیشتری از موها زودتر از موعد وارد مرحله استراحت و ریزش می شوند.
مهم ترین عوامل احتمالی عبارتند از:
- کاهش وزن سریع در مدت کوتاه
- مصرف ناکافی پروتئین و کالری
- کاهش ذخایر آهن و روی
- کمبود ویتامین های ضروری
- تغییرات هورمونی و متابولیکی
- فشار جسمی ناشی از کاهش وزن شدید
- تشدید بیماری های زمینه ای تیروئید یا پوست سر
مرورهای علمی جدید نیز نشان داده اند که ارتباط میان داروهای GLP-1 و ریزش مو ممکن است علاوه بر کاهش وزن، تحت تاثیر نوع دارو، سرعت کاهش وزن، جنسیت و بیماری های هورمونی قرار داشته باشد. با این حال، برای تعیین مکانیسم دقیق به مطالعات آینده نگر و کنترل شده بیشتری نیاز است.
تلوژن افلوویوم چیست؟
یکی از مهم ترین توضیحات احتمالی برای ریزش مو پس از مصرف داروهای لاغری، عارضه ای به نام تلوژن افلوویوم است. این نوع ریزش مو معمولا چند هفته تا چند ماه پس از کاهش وزن سریع، بیماری شدید، جراحی، استرس جسمی یا کمبود مواد مغذی آغاز می شود.
در تلوژن افلوویوم، فولیکول های مو از بین نمی روند، بلکه تعداد زیادی از موها به طور هم زمان از مرحله رشد وارد مرحله استراحت می شوند. به همین دلیل، فرد هنگام حمام کردن، شانه زدن یا لمس موها متوجه ریزش پراکنده و بیشتر از حد معمول می شود.
ویژگی های رایج تلوژن افلوویوم شامل موارد زیر است:
- ریزش پراکنده در تمام قسمت های سر
- شروع ریزش چند ماه پس از کاهش وزن
- نبود التهاب یا زخم روی پوست سر
- سالم ماندن فولیکول های مو
- امکان رشد مجدد مو پس از برطرف شدن عامل زمینه ای
در بیشتر موارد، پس از تثبیت وزن و اصلاح وضعیت تغذیه، چرخه رشد مو به تدریج به حالت طبیعی باز می گردد. البته رشد مجدد مو ممکن است چند ماه زمان ببرد و در برخی افراد نیاز به بررسی تخصصی وجود دارد.
آیا ریزش مو در همه داروهای لاغری یکسان است؟
اوزمپیک و ویگووی حاوی سماگلوتاید هستند، در حالی که مونجارو و زپ باند حاوی تیرزپاتاید هستند. اگرچه این داروها عملکرد مشابهی در کاهش اشتها و کنترل قند خون دارند، میزان کاهش وزن و عوارض جانبی آن ها کاملا یکسان نیست.
برخی بررسی ها نشان داده اند که گزارش ریزش مو در مصرف کنندگان تیرزپاتاید بیشتر از مصرف کنندگان سماگلوتاید بوده است. یکی از دلایل احتمالی این تفاوت، کاهش وزن سریع تر یا بیشتر در برخی مصرف کنندگان تیرزپاتاید است. با این حال، مقایسه مستقیم داروها دشوار است و عوامل فردی نیز می توانند بر نتیجه تاثیر بگذارند.
ریزش مو در اطلاعات ایمنی برخی داروهای کاهش وزن گزارش شده است، اما هنوز مشخص نیست که این عارضه مستقیما از اثر دارو ناشی می شود یا بیشتر نتیجه کاهش وزن و تغییرات تغذیه ای است. اطلاعات رسمی دارویی نیز نشان می دهند که عوارض گوارشی مانند تهوع، استفراغ، اسهال و یبوست همچنان از شایع ترین عوارض این گروه محسوب می شوند.
هنگام ریزش مو چه اقداماتی باید انجام داد؟
ریزش مو در زمان مصرف داروهای GLP-1 نباید نادیده گرفته شود، اما معمولا نیز دلیلی برای قطع فوری درمان نیست. توقف ناگهانی دارو می تواند کنترل قند خون یا برنامه درمان چاقی را مختل کند و باید فقط با نظر پزشک انجام شود.
پزشک ممکن است سرعت کاهش وزن، مقدار کالری و پروتئین دریافتی، عملکرد تیروئید، ذخیره آهن و سایر عوامل موثر بر سلامت مو را بررسی کند. گاهی ریزش مو هیچ ارتباطی با دارو ندارد و ناشی از مشکلاتی مانند کم خونی، اختلال تیروئید، استرس شدید یا آلوپسی ارثی است.
اقدامات پیشنهادی شامل موارد زیر هستند:
- دارو را بدون نظر پزشک قطع نکنید.
- میزان پروتئین و کالری دریافتی را بررسی کنید.
- از مصرف خودسرانه مکمل آهن، روی یا بیوتین خودداری کنید.
- آزمایش آهن، فریتین، تیروئید و ویتامین ها را با نظر پزشک انجام دهید.
- سرعت کاهش وزن را تحت نظر پزشک کنترل کنید.
- در صورت ریزش شدید یا ناحیه ای به متخصص پوست مراجعه کنید.
مصرف بیش از حد بعضی مکمل ها نه تنها کمکی به رشد مو نمی کند، بلکه ممکن است عوارض دیگری ایجاد کند یا نتیجه آزمایش های پزشکی را تغییر دهد.
چه زمانی ریزش مو نگران کننده است؟
ریزش موی پراکنده و موقت پس از کاهش وزن معمولا قابل برگشت است، اما بعضی نشانه ها ممکن است به بررسی سریع تر نیاز داشته باشند. تشخیص دقیق نوع ریزش مو تنها با مشاهده چند تار مو یا شمارش موهای روی بالش ممکن نیست؛ هرچند اینترنت معمولا مشتاق است در سه ثانیه هر چیزی را تشخیص دهد.
در صورت مشاهده شرایط زیر باید با پزشک یا متخصص پوست مشورت کرد:
- ایجاد نواحی کاملا خالی و سکه ای روی سر
- خارش، التهاب، درد یا زخم پوست سر
- ریزش ابرو و مژه
- ادامه ریزش شدید برای بیش از شش ماه
- خستگی، رنگ پریدگی یا علائم کم خونی
- نشانه های اختلال تیروئید
- کاهش وزن بسیار سریع یا ضعف جسمانی
مزایای داروهای GLP-1 را نباید نادیده گرفت
داروهای GLP-1 می توانند در افراد واجد شرایط، کنترل قند خون، کاهش وزن و برخی پیامدهای قلبی و عروقی را بهبود دهند. بنابراین، ارزیابی عوارض احتمالی باید در کنار مزایای درمان و شرایط هر بیمار انجام شود.
اگرچه بعضی مطالعات مشاهده ای ارتباط احتمالی این داروها را با کاهش خطر برخی بیماری های دیگر بررسی کرده اند، هنوز نباید ادعا کرد که GLP-1 ها به طور قطعی از آلزایمر یا سرطان پیشگیری می کنند. چنین نتایجی برای اثبات اثر درمانی به پژوهش های بیشتر و آزمایش های بالینی نیاز دارند.
تصمیم گیری درباره ادامه یا تغییر دارو باید بر اساس نظر پزشک، میزان پاسخ به درمان، عوارض جانبی و وضعیت عمومی بیمار انجام شود.
جمع بندی
مطالعه جدید منتشر شده در BMJ نشان می دهد مصرف داروهای GLP-1 مانند اوزمپیک، ویگووی و مونجارو با افزایش نسبی خطر آلوپسی غیر زخمی ارتباط دارد. خطر ریزش مو در مقایسه با داروهای SGLT-2 حدود ۳۷ درصد و در مقایسه با DPP-4 حدود ۶۸ درصد بیشتر گزارش شده است. با این حال، خطر مطلق پایین بوده و تنها حدود ۶ تا ۷ مورد در هر هزار مصرف کننده طی یک سال ثبت شده است.
کاهش وزن سریع، کمبود پروتئین و مواد مغذی و ایجاد تلوژن افلوویوم از مهم ترین توضیحات احتمالی این عارضه هستند. بیشتر موارد ریزش موی غیر زخمی قابلیت بهبود دارند، اما رشد مجدد مو ممکن است چند ماه طول بکشد. افرادی که هنگام مصرف داروهای لاغری با ریزش مو روبرو می شوند، نباید دارو را خودسرانه قطع کنند و بهتر است برای بررسی وضعیت تغذیه، سرعت کاهش وزن و سایر علل احتمالی با پزشک مشورت کنند.
