نوشیدن چای داغ در تابستان مفید است یا مضر؟ بررسی تاثیر چای بر گرما و کم آبی بدن

با فرا رسیدن روزهای گرم تابستان، انتخاب نوشیدنی مناسب اهمیت بیشتری پیدا می کند. بسیاری از افراد برای کاهش احساس گرما سراغ آب سرد و نوشیدنی های خنک می روند، اما گروهی دیگر حتی در گرم ترین روزهای سال نیز عادت نوشیدن چای داغ خود را کنار نمی گذارند. همین تفاوت رفتاری باعث شده است این پرسش مطرح شود که آیا نوشیدن چای داغ در تابستان به خنک شدن بدن کمک می کند یا باعث افزایش دمای بدن و کم آبی می شود؟

پاسخ این پرسش به عوامل مختلفی مانند دمای محیط، میزان رطوبت هوا، مقدار تعریق، غلظت چای، میزان کافئین و شرایط جسمی فرد بستگی دارد. بنابراین نمی توان چای داغ را به طور مطلق مفید یا مضر دانست. در شرایط مناسب، نوشیدن یک فنجان چای گرم ممکن است به دفع گرمای بدن کمک کند، اما در هوای بسیار مرطوب یا هنگام کم آبی شدید، انتخاب مناسبی برای خنک شدن سریع نیست.

آیا نوشیدن چای داغ بدن را خنک می کند؟

نوشیدن چای داغ در ابتدا مقداری گرما وارد بدن می کند و ممکن است برای چند دقیقه احساس گرما را افزایش دهد. با این حال، گیرنده های حرارتی دهان و دستگاه گوارش با تشخیص گرمای نوشیدنی، می توانند پاسخ تعریق بدن را تقویت کنند. تبخیر این عرق از سطح پوست باعث خروج گرما و کاهش دمای بدن می شود.

تحقیقات مربوط به تنظیم دمای بدن نشان می دهند که نوشیدنی گرم در بعضی شرایط می تواند میزان تعریق را افزایش دهد. اگر عرق ایجاد شده به طور کامل تبخیر شود، گرمایی که بدن از طریق تبخیر از دست می دهد ممکن است از گرمای وارد شده توسط نوشیدنی بیشتر باشد. در چنین شرایطی فرد می تواند پس از نوشیدن چای گرم احساس خنکی کند.

این اثر بیشتر زمانی دیده می شود که هوا گرم اما خشک باشد، لباس ها سبک باشند و جریان هوا به تبخیر عرق کمک کند. به همین دلیل نوشیدن چای داغ در بسیاری از مناطق گرم و خشک ایران، هند و کشورهای خاورمیانه به یک عادت قدیمی تبدیل شده است.

چرا چای داغ در هوای مرطوب خنک کننده نیست؟

مهم ترین شرط خنک شدن بدن از طریق تعریق، امکان تبخیر عرق از سطح پوست است. وقتی رطوبت هوا بالا باشد، هوا ظرفیت کمتری برای جذب بخار آب دارد و عرق به جای تبخیر شدن روی پوست باقی می ماند. در این شرایط، افزایش تعریق لزوما به کاهش دمای بدن منجر نمی شود.

اگر فرد در محیط بسته، بدون جریان هوا یا در هوای شرجی قرار داشته باشد، نوشیدن چای بسیار داغ ممکن است تنها احساس گرما و ناراحتی را بیشتر کند. همچنین هنگام فعالیت شدید بدنی، نوشیدنی خنک معمولا از نظر احساس راحتی و کاهش سریع گرما انتخاب مناسب تری است.

راهنمای خدمات سلامت بریتانیا در زمان موج گرما توصیه می کند افراد برای کاهش فشار گرمایی، نوشیدنی های خنک مصرف کنند و مصرف زیاد نوشیدنی های بسیار گرم و کافئین دار را محدود نگه دارند. این توصیه بیشتر برای شرایط گرمای شدید و خطر گرمازدگی مطرح می شود، نه مصرف معمول یک یا دو فنجان چای.

آیا چای باعث کم آبی بدن می شود؟

یکی از رایج ترین باورها درباره چای این است که کافئین موجود در آن باعث دفع آب و کم آبی بدن می شود. کافئین می تواند اثر ادرار آور خفیفی داشته باشد، اما این اثر بیشتر در مصرف مقادیر بالا یا در افرادی دیده می شود که به نوشیدنی های کافئین دار عادت ندارند.

چای معمولی بخش زیادی از حجم خود را از آب دریافت می کند. بنابراین آب موجود در آن معمولا اثر ادرار آور کافئین را جبران می کند و مصرف متعادل چای می تواند بخشی از دریافت روزانه مایعات را تامین کند. منابع سلامت عمومی نیز چای و قهوه را در مقدار متعادل جزو مایعات روزانه محسوب می کنند.

با این حال، چای نباید در روزهای بسیار گرم جایگزین کامل آب شود. افرادی که مدت زیادی زیر نور خورشید هستند، ورزش می کنند یا تعریق زیادی دارند، علاوه بر آب ممکن است به جایگزینی سدیم و دیگر املاح از دست رفته نیز نیاز داشته باشند.

چه مقدار چای در تابستان مناسب است؟

مقدار مناسب چای برای همه افراد یکسان نیست. نوع چای، اندازه فنجان، مدت زمان دم کشیدن و غلظت آن می تواند مقدار کافئین دریافتی را تغییر دهد. چای پر رنگ و دم کشیده معمولا کافئین بیشتری از چای کم رنگ دارد.

برای بیشتر بزرگسالان سالم، مصرف چند فنجان چای کم رنگ یا متوسط در طول روز معمولا مشکلی ایجاد نمی کند. با این حال، نوشیدن پی در پی چای بسیار غلیظ ممکن است باعث تپش قلب، بی قراری، افزایش اضطراب، سردرد، تحریک معده یا اختلال خواب شود.

بهتر است چای در تابستان با مقدار کم شکر یا بدون شکر نوشیده شود. نوشیدنی های بسیار شیرین ممکن است کالری دریافتی را افزایش دهند و در بعضی افراد احساس تشنگی را بیشتر کنند.

چه کسانی باید در مصرف چای احتیاط کنند؟

واکنش بدن به کافئین در افراد مختلف متفاوت است. بعضی افراد پس از نوشیدن یک فنجان چای نیز دچار تپش قلب یا بی خوابی می شوند، در حالی که گروهی دیگر می توانند چند فنجان چای را بدون مشکل مصرف کنند.

افراد زیر بهتر است مقدار و زمان مصرف چای را با دقت بیشتری تنظیم کنند:

• افرادی که به کافئین حساس هستند
• افراد مبتلا به بی خوابی یا اضطراب شدید
• بیماران دارای ضربان قلب نامنظم
• افراد مبتلا به رفلاکس و التهاب معده
• زنان باردار که باید مصرف کافئین را محدود کنند
• کودکان و نوجوانان
• افرادی که پزشک برای آن ها محدودیت مصرف مایعات یا کافئین تعیین کرده است

افرادی که در گرمای شدید دچار سرگیجه، ضعف، تهوع، سردرد، ضربان قلب بالا یا کاهش هوشیاری شده اند، نباید برای جبران مایعات تنها به چای تکیه کنند. این نشانه ها ممکن است با کم آبی، گرمازدگی یا اختلال املاح مرتبط باشند و نیاز به خنک شدن سریع و دریافت مراقبت پزشکی دارند.

تاثیر چای بر جذب آهن

چای حاوی ترکیباتی به نام پلی فنول است که می توانند جذب آهن غیر هم، یعنی آهن موجود در منابع گیاهی و بعضی مکمل ها را کاهش دهند. این تاثیر زمانی بیشتر می شود که چای هم زمان یا بلافاصله پس از غذا نوشیده شود.

مطالعات نشان داده اند مصرف چای همراه غذا می تواند جذب آهن را به مقدار قابل توجهی کاهش دهد. این موضوع برای افرادی که ذخایر آهن طبیعی دارند ممکن است مشکل مهمی ایجاد نکند، اما در مبتلایان به کم خونی فقر آهن باید جدی تر گرفته شود.

افراد دارای کمبود آهن بهتر است چای را حداقل یک ساعت و ترجیحا یک تا دو ساعت پس از غذا یا مکمل آهن مصرف کنند. خوردن منابع ویتامین C مانند پرتقال، فلفل دلمه ای و کیوی همراه وعده غذایی نیز می تواند به جذب بهتر آهن کمک کند.

بهترین روش نوشیدن چای در تابستان

برای نوشیدن چای در روزهای گرم لازم نیست این عادت را به طور کامل کنار بگذارید. رعایت چند نکته ساده می تواند احتمال کم آبی، بی خوابی و احساس گرمای بیش از حد را کاهش دهد.

• آب را نوشیدنی اصلی روز قرار دهید.
• چای را کم رنگ و با دمای قابل تحمل بنوشید.
• از نوشیدن چای بسیار داغ خودداری کنید.
• پس از فعالیت شدید ابتدا آب مصرف کنید.
• چای را با شکر زیاد همراه نکنید.
• در هوای شرجی نوشیدنی خنک تر انتخاب کنید.
• چای را بلافاصله پس از غذا یا مکمل آهن ننوشید.
• در ساعات پایانی شب مصرف چای کافئین دار را کاهش دهید.

رنگ ادرار نیز می تواند نشانه ساده ای برای بررسی وضعیت آب بدن باشد. ادرار زرد بسیار تیره، خشکی دهان، کاهش دفعات ادرار، خستگی و سردرد می توانند از نشانه های کم آبی باشند. در هوای گرم معمولا به مایعات بیشتری نسبت به روزهای عادی نیاز است.

جمع بندی

نوشیدن چای داغ در تابستان برای بیشتر افراد سالم ذاتا مضر نیست. چای گرم در هوای خشک و محیطی که عرق به خوبی تبخیر می شود، ممکن است با افزایش تعریق به دفع گرمای بدن کمک کند. با این حال، این اثر در هوای مرطوب، محیط بسته یا هنگام فعالیت شدید کاهش پیدا می کند و نوشیدنی خنک می تواند انتخاب مناسب تری باشد.

مصرف متعادل چای معمولا باعث کم آبی قابل توجه نمی شود، زیرا بخش عمده آن از آب تشکیل شده است. با این وجود، چای نباید جایگزین آب شود، به ویژه در روزهایی که فرد تعریق زیادی دارد. رعایت تعادل، پرهیز از چای بسیار غلیظ و داغ، کاهش شکر و توجه به وضعیت سلامت فرد، بهترین روش برای نوشیدن چای در تابستان است.