شرکت داروسازی فایزر بار دیگر در کانون توجه رسانهها و نهادهای نظارتی قرار گرفته است. پروندهای گسترده در ایالات متحده و استرالیا علیه این غول داروسازی تشکیل شده که میتواند یکی از بزرگترین چالشهای حقوقی تاریخ صنعت دارو باشد. بیش از ۱۳۰۰ زن مدعیاند که پس از مصرف طولانیمدت داروی تزریقی ضد بارداری «دپو پروورا» (Depo-Provera)، دچار تومور مغزی به نام مننژیوم شدهاند؛ توموری که اگرچه در بیشتر موارد خوشخیم است، اما میتواند پیامدهایی چون سردردهای مزمن، تشنج، مشکلات بینایی و کاهش حافظه به همراه داشته باشد.
ماهیت داروی دپو پروورا و عملکرد آن در بدن
پیش از بررسی شکایتها و واکنشها، باید شناخت دقیقی از ماهیت داروی دپو پروورا داشت. این دارو نوعی هورمون مصنوعی به نام مدروکسی پروژسترون استات (Medroxyprogesterone Acetate) است که بهصورت تزریق عضلانی برای پیشگیری از بارداری تجویز میشود. عملکرد آن مشابه هورمون طبیعی پروژسترون است و با مهار تخمکگذاری، از بارداری جلوگیری میکند.
دپو پروورا از دهه ۱۹۶۰ میلادی وارد بازار شد و در بسیاری از کشورها به عنوان روشی مؤثر، مطمئن و طولانیمدت برای کنترل بارداری مورد استفاده قرار گرفت. با این حال، از همان ابتدا نگرانیهایی درباره تأثیرات بلندمدت آن بر سلامت مغز، استخوان و سیستم هورمونی زنان مطرح شد. اکنون، شواهد تازه نشان میدهد که مصرف مداوم این دارو ممکن است با افزایش خطر رشد تومورهای مننژیوم ارتباط داشته باشد.
شکایت های گروهی در دو قاره؛ آغاز بحرانی جهانی
در حال حاضر، پروندههایی در دادگاههای ایالات متحده و استرالیا در جریان است که هدف آنها بررسی رابطه احتمالی بین دپو پروورا و بروز مننژیوم است. این شکایتها نه تنها از نظر تعداد شاکیان بلکه از نظر ابعاد علمی و حقوقی نیز بیسابقه محسوب میشوند.
در آمریکا، پروندهای فدرال با عنوان Kristina Schmidt v. Pfizer Inc. در دادگاه فلوریدا ثبت شده است که بیش از ۸۰۰ زن را در بر میگیرد. در استرالیا نیز شرکت حقوقی Shine Lawyers اعلام کرده که حدود ۲۰۰۰ زن از مصرفکنندگان این دارو علائمی مشابه مننژیوم را گزارش دادهاند. این شکایتها به صورت گروهی و بر اساس شواهد علمی منتشر شده در نشریات پزشکی در حال پیگیری هستند و انتظار میرود در ماههای آینده ابعاد جدیدی از آن آشکار شود.
یافته های علمی جدید درباره ارتباط دپو پروورا و مننژیوم
در سال ۲۰۲۴، دو پژوهش معتبر در نشریات علمی برجسته منتشر شد که توجه جامعه پزشکی را به خطرات احتمالی دپو پروورا جلب کرد. این تحقیقات پایه و اساس بسیاری از شکایتهای اخیر علیه فایزر را تشکیل میدهند.
مطالعهای در نشریه British Medical Journal نشان داد زنانی که برای مدت بیش از پنج سال از دپو پروورا استفاده کردهاند، بیش از سایرین در معرض رشد تومورهای مننژیوم قرار دارند. این مطالعه که روی دادههای پزشکی هزاران زن انجام شد، نشان داد که بین مدت مصرف دارو و احتمال بروز تومور رابطه مستقیم وجود دارد.
همچنین، مقالهای دیگر در JAMA Neurology منتشر شد که خطر ابتلا به مننژیوم در مصرفکنندگان دپو پروورا را بیش از دو برابر سایر زنان تخمین زد. این یافتهها باعث شد برخی نهادهای نظارتی مانند اداره کالاهای درمانی استرالیا (TGA) در سال ۲۰۲۴ هشدارهای ایمنی جدیدی را به اطلاعات دارویی اضافه کنند. با این حال، هنوز در بروشور رسمی مصرفکننده در بسیاری از کشورها، اشارهای صریح به «تومور مغزی» نشده است.
دفاع فایزر و واکنش نهادهای نظارتی
شرکت فایزر در واکنش به شکایتها اعلام کرده است که در سال ۲۰۲۳ درخواست افزودن هشدار مربوط به خطر مننژیوم را به سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) ارائه داده، اما این سازمان با آن مخالفت کرده است. فایزر مدعی است که مطابق قوانین فدرال، اجازه ندارد بدون تأیید رسمی FDA تغییرات جدیدی در بروشور دارو ایجاد کند.
با این حال، منتقدان میگویند فایزر در اطلاعرسانی جهانی عملکردی دوگانه داشته است. در اروپا و استرالیا، این شرکت اطلاعات بیشتری درباره خطرات احتمالی منتشر کرده، اما در آمریکا شفافیت کمتری از خود نشان داده است. برخی کارشناسان حقوقی معتقدند حتی اگر قوانین فدرال اجازه تغییر متن بروشور را ندهند، فایزر میتوانست از طریق اطلاعیههای پزشکی یا رسانههای عمومی هشدارهای لازم را به مصرفکنندگان منتقل کند.
در همین راستا، گروهی از پزشکان و فعالان بهداشت عمومی در بیانیهای مشترک از شرکتهای داروسازی خواستند تا در صورت بروز شواهد جدید، به جای پنهانکاری، با جامعه پزشکی همکاری کامل داشته باشند.
توصیه های پزشکی برای زنان مصرف کننده دپو پروورا
اگرچه هنوز ارتباط قطعی بین دپو پروورا و مننژیوم بهصورت رسمی تأیید نشده است، اما پزشکان توصیه میکنند زنان مصرفکننده این دارو نسبت به علائم هشداردهنده حساس باشند و هرگونه تغییر غیرعادی را جدی بگیرند.
پیش از فهرست توصیهها، لازم است یادآوری شود که مننژیوم معمولاً توموری خوشخیم است، اما در صورت رشد بیش از حد میتواند بر بافت مغز فشار وارد کرده و علائمی خطرناک ایجاد کند. تشخیص زودهنگام از طریق تصویربرداری مغزی میتواند از بروز عوارض شدید جلوگیری کند.
توصیههای کلیدی برای مصرفکنندگان دپو پروورا عبارتاند از:
- در صورت تجربه سردردهای مزمن، اختلال بینایی، تهوع یا تشنج، فوراً به پزشک مراجعه کنید.
- در دورههای منظم، تحت معاینه پزشک متخصص مغز و اعصاب قرار بگیرید.
- در مورد طول مدت مصرف دارو با پزشک خود گفتوگو کنید و از مصرف بیش از ۵ سال بدون بررسی مجدد خودداری کنید.
- اگر در خانوادهتان سابقه تومور مغزی وجود دارد، پیش از شروع مصرف دارو حتماً مشاوره تخصصی بگیرید.
نتیجه گیری
پرونده شکایت از شرکت فایزر بهدلیل عوارض احتمالی داروی دپو پروورا، نهتنها یک مناقشه قضایی بلکه هشداری جدی درباره ضرورت شفافیت در صنعت داروسازی است. شواهد علمی نشان میدهند که مصرف طولانیمدت دپو پروورا میتواند با افزایش خطر مننژیوم همراه باشد، هرچند هنوز رابطه علت و معلولی قطعی ثابت نشده است.
در آینده، احتمال دارد این پرونده مسیر نظارت بر ایمنی داروها را در سطح جهانی تغییر دهد و به بازنگری در دستورالعملهای FDA و سایر نهادهای نظارتی بینجامد. آنچه مسلم است، آگاهی بیماران و مسئولیتپذیری شرکتهای داروسازی دو عامل کلیدی برای حفظ سلامت عمومی و پیشگیری از فجایع دارویی مشابه در آینده خواهد بود.
