قهوه یکی از پرمصرف ترین نوشیدنی های جهان است و بسیاری از افراد روز خود را با یک یا چند فنجان از آن آغاز می کنند. با این حال، تاثیر قهوه و کافئین بر سلامت قلب همیشه موضوع بحث بوده است. برخی افراد تصور می کنند حتی مصرف کم قهوه می تواند باعث افزایش فشار خون، تپش قلب یا بیماری های قلبی شود، در حالی که تحقیقات جدید تصویر متعادل تری ارائه می دهند.
انجمن قلب آمریکا در یک بیانیه علمی جدید، شواهد موجود درباره ارتباط کافئین با بیماری های قلبی و عروقی را بررسی کرده است. نتیجه این بررسی نشان می دهد که مصرف متعادل قهوه برای بیشتر بزرگسالان سالم نه تنها خطر قابل توجهی برای قلب ایجاد نمی کند، بلکه ممکن است با کاهش احتمال بروز بعضی بیماری های مزمن نیز همراه باشد. البته این نتیجه به معنای آزاد بودن مصرف نامحدود قهوه یا نوشیدنی های انرژی زا نیست.
میزان مجاز مصرف روزانه قهوه چقدر است؟
تعیین یک عدد ثابت برای تعداد فنجان های مجاز چندان ساده نیست؛ زیرا مقدار کافئین موجود در قهوه به نوع دانه، روش دم کردن، درجه برشته شدن و حجم فنجان بستگی دارد. به همین دلیل، متخصصان معمولا مقدار مصرف را بر اساس میلی گرم کافئین محاسبه می کنند، نه فقط تعداد فنجان ها.
بر اساس بیانیه علمی انجمن قلب آمریکا، دریافت روزانه حداکثر ۴۰۰ میلی گرم کافئین برای بیشتر بزرگسالان سالم، معمولا با افزایش خطر بیماری های قلبی و عروقی همراه نیست. این مقدار ممکن است تقریبا معادل ۳ تا ۵ فنجان قهوه معمولی باشد، اما در بعضی قهوه های غلیظ یا فنجان های بزرگ، تنها دو یا سه وعده می تواند فرد را به مرز ۴۰۰ میلی گرم برساند. سازمان غذا و داروی آمریکا نیز مصرف روزانه تا ۴۰۰ میلی گرم کافئین را برای بیشتر بزرگسالان سالم مقداری می داند که معمولا با عوارض منفی همراه نیست.
آیا مصرف قهوه برای سلامت قلب مفید است؟
قهوه تنها از کافئین تشکیل نشده و حاوی صدها ترکیب زیستی فعال مانند پلی فنول ها و آنتی اکسیدان ها است. به همین دلیل، نمی توان تمام آثار احتمالی آن بر بدن را فقط به کافئین نسبت داد. برخی از فواید مشاهده شده در مطالعات ممکن است ناشی از ترکیبات دیگر موجود در قهوه باشند.
مرور شواهد علمی نشان می دهد مصرف متعادل قهوه در بسیاری از افراد با کاهش خطر بیماری عروق کرونری، سکته مغزی، نارسایی قلبی و فیبریلاسیون دهلیزی ارتباط دارد. همچنین در بعضی مطالعات، افرادی که به طور منظم قهوه مصرف می کنند، کمتر از دیگران به دیابت نوع ۲ مبتلا شده اند. با این حال، این نتایج بیشتر بر پایه مطالعات مشاهده ای هستند و به تنهایی ثابت نمی کنند که قهوه مستقیما از بیماری جلوگیری می کند.
به طور کلی، فواید احتمالی مصرف متعادل قهوه شامل موارد زیر است:
- کاهش احتمالی خطر سکته مغزی و بعضی بیماری های قلبی
- ارتباط با کاهش احتمال ابتلا به دیابت نوع ۲
- کاهش خطر فیبریلاسیون دهلیزی در برخی افراد
- دریافت ترکیبات آنتی اکسیدانی و ضد التهابی
- افزایش موقت هوشیاری، تمرکز و عملکرد ذهنی
قهوه چه تاثیری بر فشار خون و ضربان قلب دارد؟
کافئین یک ماده محرک است و می تواند سیستم عصبی مرکزی را فعال کند. به همین دلیل، مصرف آن ممکن است به طور موقت ضربان قلب یا فشار خون را افزایش دهد. این اثر معمولا در افرادی که به نوشیدن قهوه عادت ندارند یا نسبت به کافئین حساس تر هستند، بیشتر دیده می شود.
بر اساس بیانیه انجمن قلب آمریکا، مصرف متعادل کافئین در بیشتر افراد خطر قابل توجهی برای آریتمی یا بیماری قلبی ایجاد نمی کند. با این حال، واکنش بدن افراد یکسان نیست. کسانی که پس از نوشیدن قهوه دچار تپش قلب، لرزش دست، بی قراری، سردرد یا افزایش محسوس فشار خون می شوند، باید مقدار مصرف خود را کاهش دهند و در صورت ادامه علائم با پزشک مشورت کنند.
چرا روش دم کردن قهوه اهمیت دارد؟
شیوه آماده سازی قهوه می تواند ترکیبات موجود در نوشیدنی نهایی را تغییر دهد. بنابراین، دو فنجان قهوه با حجم مشابه ممکن است از نظر مقدار کافئین و تاثیر بر کلسترول کاملا متفاوت باشند. این موضوع به ویژه برای افرادی که کلسترول LDL بالا دارند اهمیت بیشتری پیدا می کند.
قهوه های صاف نشده مانند قهوه فرانسوی، قهوه جوشیده و بعضی انواع قهوه ترک می توانند حاوی مقدار بیشتری از ترکیبی به نام کافستول باشند. کافستول ممکن است سطح کلسترول LDL یا همان کلسترول مضر را افزایش دهد. استفاده از فیلتر کاغذی می تواند بخش زیادی از این ترکیب را از قهوه جدا کند. به همین دلیل، افرادی که کلسترول بالا دارند بهتر است مصرف مداوم قهوه صاف نشده را محدود کنند.
خطر نوشیدنی های انرژی زا بیشتر از قهوه است
همه منابع کافئین تاثیر یکسانی بر بدن ندارند. قهوه معمولی معمولا به تدریج نوشیده می شود، اما نوشیدنی های انرژی زا و شات های انرژی ممکن است مقدار زیادی کافئین را در مدت کوتاهی وارد بدن کنند. بعضی از این محصولات علاوه بر کافئین، حاوی محرک های دیگر و مقدار زیادی قند هستند.
انجمن قلب آمریکا هشدار داده است که دوزهای بالای کافئین، به ویژه از طریق نوشیدنی های انرژی زا، می تواند فشار خون را افزایش دهد و احتمال بروز ضربان نامنظم قلب را بیشتر کند. حتی در افراد جوان و ظاهرا سالم نیز مصرف زیاد این محصولات با اختلال در فعالیت الکتریکی قلب ارتباط داشته است.
نشانه های مصرف بیش از حد کافئین ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- تپش یا افزایش سرعت ضربان قلب
- اضطراب، تحریک پذیری و لرزش دست
- بی خوابی یا کاهش کیفیت خواب
- سردرد، سرگیجه یا تهوع
- افزایش فشار خون
- احساس درد یا ناراحتی در قفسه سینه
چه کسانی باید قهوه کمتری مصرف کنند؟
حد مجاز ۴۰۰ میلی گرم برای همه افراد یک نسخه قطعی نیست. سرعت سوخت و ساز کافئین، داروهای مصرفی، وضعیت سلامتی، سن و حتی عوامل ژنتیکی می توانند حساسیت افراد را تغییر دهند. ممکن است یک فرد با یک فنجان قهوه دچار تپش قلب شود، در حالی که فرد دیگری پس از چند فنجان علامت خاصی نداشته باشد.
زنان باردار یا شیرده، افراد مبتلا به فشار خون کنترل نشده، بعضی بیماران قلبی، افراد دارای اضطراب شدید، مبتلایان به رفلاکس معده و کسانی که داروهای خاص مصرف می کنند، باید درباره میزان مناسب کافئین با پزشک مشورت کنند. همچنین مصرف قهوه در ساعات پایانی روز می تواند خواب را مختل کند، حتی اگر فرد تصور کند به کافئین عادت کرده است.
چگونه قهوه را سالم تر مصرف کنیم؟
قهوه زمانی می تواند بخشی از یک الگوی غذایی سالم باشد که مقدار مصرف و مواد افزودنی آن کنترل شود. افزودن مقدار زیاد شکر، خامه، سیروپ و شیرین کننده های پرکالری می تواند مزایای احتمالی قهوه را تحت تاثیر قرار دهد و دریافت روزانه قند و انرژی را افزایش دهد.
برای مصرف سالم تر قهوه بهتر است:
- مجموع کافئین دریافتی از قهوه، چای، شکلات و نوشیدنی های انرژی زا محاسبه شود.
- از نوشیدن چند فنجان قهوه غلیظ در فاصله زمانی کوتاه خودداری شود.
- قهوه بدون شکر یا با مقدار کمی شیر مصرف شود.
- نوشیدن قهوه به ساعات ابتدایی روز محدود شود.
- در صورت بروز تپش قلب، اضطراب یا بی خوابی، مقدار مصرف کاهش پیدا کند.
- نوشیدنی های انرژی زا جایگزین قهوه معمولی نشوند.
نتیجه گیری
بر اساس تازه ترین بیانیه علمی انجمن قلب آمریکا، مصرف روزانه تا ۴۰۰ میلی گرم کافئین برای بیشتر بزرگسالان سالم، معمولا خطری برای قلب ایجاد نمی کند. این میزان بسته به نوع و غلظت نوشیدنی می تواند حدود ۳ تا ۵ فنجان قهوه باشد. مصرف متعادل قهوه حتی ممکن است با کاهش خطر بعضی بیماری های قلبی، سکته مغزی، فیبریلاسیون دهلیزی و دیابت نوع ۲ ارتباط داشته باشد.
با این حال، قهوه یک داروی پیشگیری از بیماری نیست و مصرف بیشتر آن لزوما فایده بیشتری ایجاد نمی کند. واکنش بدن، روش دم کردن، مواد افزودنی و منبع دریافت کافئین اهمیت زیادی دارند. بهترین رویکرد این است که قهوه به صورت متعادل، بدون شکر زیاد و متناسب با شرایط بدنی هر فرد مصرف شود. افرادی که بیماری قلبی، فشار خون بالا، بارداری یا حساسیت به کافئین دارند نیز باید میزان مناسب مصرف را با پزشک خود بررسی کنند.
