ترکها و زخمهای گوشهی دهان، به ظاهر یک مشکل جزئی به نظر میرسند، اما میتوانند نشانهای از مشکلات سلامت جدی یا کمبودهای تغذیهای باشند. این وضعیت که با نام پزشکی «کیلیت زاویهای» (Angular Cheilitis) شناخته میشود، اغلب به علت عفونتهای قارچی، باکتریایی یا ضعف سیستم ایمنی ایجاد میشود. تشخیص زودهنگام علت و رسیدگی به آن میتواند از درد، عفونت ثانویه و تکرار عارضه جلوگیری کند و سلامت دهان و لبها را حفظ نماید.
کیلیت زاویه ای چیست؟
کیلیت زاویهای یک ضایعهی التهابی است که در گوشههای دهان ایجاد میشود و با قرمزی، ترکخوردگی و گاهی درد همراه است. دکتر بیپین اوپادهیای، متخصص بیماریهای دهان، میگوید: «این عارضه در ابتدا ممکن است بهعنوان یک تحریک جزئی دیده شود، اما میتواند به شدت دردناک باشد و نشانهای از مشکلات سلامتی زمینهای باشد.»
- شیوع: طبق دادههای StatPearls Publishing، حدود ۰.۷ درصد از جمعیت عمومی آمریکا دچار این مشکل میشوند، اما در گروههای خاص شیوع بالاتر است، به ویژه بزرگسالان ۳۰ تا ۶۰ سال و افراد مسن که از دندان مصنوعی استفاده میکنند.
- گروههای آسیبپذیر: کودکان، افراد مبتلا به HIV، بیماران کرون، مبتلایان به کولیت اولسراتیو و برخی شرایط نادر مانند گرانولوماتوز اوروفاسیال.
کمبودهای تغذیه ای و کیلیت زاویه ای
یکی از علل اصلی کیلیت زاویهای، کمبود ویتامینها و مواد معدنی است. دکتر اوپادهیای توضیح میدهد: «کمبود ویتامینهای گروه B (B2، B3، B6 و B12)، آهن و روی شایعترین علل تغذیهای ایجاد ترکها و التهابهای دهان هستند. همچنین کمبود ویتامین C میتواند سلامت لثهها را تحت تأثیر قرار دهد.»
- ریبوفلاوین (B2)، B12 و آهن: کمبود این مواد میتواند موجب کاهش ترمیم بافت و افزایش ماندگاری زخمها شود.
- کمبود آهن: کاهش اکسیژنرسانی به بافتها و کند شدن روند بهبود زخمها.
- کمبود ویتامینهای گروه B: اختلال در ترمیم پوست و غشاهای مخاطی.
سایر عوامل مؤثر
علاوه بر تغذیه، عوامل محیطی و رفتاری نیز میتوانند باعث ایجاد یا تشدید کیلیت زاویهای شوند:
- لیسیدن مکرر لبها یا دندان مصنوعی نامناسب که باعث تجمع بزاق میشود.
- واکنشهای آلرژیک به لوازم آرایشی لب یا محصولات دندانی.
- هوای خشک و سرد که موجب خشکی لبها میشود.
- آسیب فیزیکی به لبههای لب.
- بیماریهای سیستمیک مانند دیابت یا اختلالات خودایمنی.
گزینه های درمانی
در صورت عدم رسیدگی، ترکهای گوشهی لب ممکن است دچار عفونت ثانویه شوند و با قارچهایی مانند کاندیدا یا باکتریهایی مانند استافیلوکوک آلوده شوند. درمان بسته به شدت عارضه متفاوت است:
- موارد خفیف: مرطوب نگه داشتن لبها با وازلین یا روغن نارگیل.
- عفونت قارچی یا باکتریایی: استفاده از کرمهای ضدقارچ مانند کلوتریمازول یا پمادهای آنتیبیوتیک مانند موپیروسین طبق تجویز دندانپزشک.
- کمبود تغذیهای: مصرف مکملهای ویتامینهای گروه B و آهن و پرهیز از غذاهای تند و اسیدی.
راهکارهای پیشگیری
برای جلوگیری از بروز مجدد زخمها و ترکها:
- رعایت بهداشت دهان و دندان.
- مرطوب نگه داشتن لبها با بالم یا روغن محافظ.
- اصلاح کمبودهای تغذیهای با رژیم مناسب یا مکملها.
- اصلاح دندان مصنوعی نامناسب.
- کنترل بیماریهای زمینهای مانند دیابت.
- بررسی مداوم لبها و گوشههای دهان برای شناسایی علائم اولیه.
درمان های پیشرفته برای موارد مقاوم
اگر کیلیت زاویهای بیش از دو هفته ادامه یابد، مراجعه به دندانپزشک یا متخصص بیماریهای دهان ضروری است. روشهای پیشرفته شامل:
- ترکیبهای قویتر ضدقارچ و آنتیبیوتیک مانند نیستاتین یا فوزیدیک اسید.
- تزریق ویتامین B12 یا انفوزیون آهن در صورت کمبود شدید.
- لیزر یا نوردرمانی برای تسریع ترمیم بافت.
- وسایل دندانی ویژه برای کاهش تجمع بزاق.
بیوپسی در صورت عدم بهبود ترکها برای بررسی احتمال بیماریهای پیشسرطانی یا اختلالات خودایمنی مانند لیکن پلان دهانی.
جمع بندی
کیلیت زاویهای ممکن است در ابتدا یک مشکل جزئی به نظر برسد، اما اغلب نشانهای از کمبودهای تغذیهای، عفونتها یا بیماریهای سیستمیک است. با رعایت بهداشت، اصلاح تغذیه، درمانهای خانگی و در صورت لزوم اقدامات تخصصی، امکان بهبودی کامل وجود دارد. تشخیص و درمان بهموقع میتواند از بروز عوارض پیشگیری کرده و سلامت و راحتی دهان و لبها را بازگرداند.
