دیابت نوع ۲ فقط یک اختلال در تنظیم قند خون نیست و می تواند با مجموعه ای از مشکلات طولانی مدت سلامت ارتباط داشته باشد. شواهد پژوهشی سال های اخیر نشان می دهد که میان دیابت نوع ۲ و افزایش احتمال ابتلا به برخی انواع سرطان نیز ارتباط وجود دارد. البته این ارتباط به این معنا نیست که هر فرد مبتلا به دیابت حتما به سرطان مبتلا خواهد شد، بلکه نشان دهنده افزایش خطر در سطح جمعیت است.
نتایج یک مطالعه گسترده در دانمارک که داده های سلامت بزرگسالان را طی ۲۷ سال بررسی کرده است، نشان می دهد میزان بروز سرطان در افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ بیشتر از افراد بدون دیابت بوده و این فاصله در سال های اخیر افزایش پیدا کرده است.
یافته های جدید درباره ارتباط دیابت نوع ۲ و سرطان
پژوهشگران در این مطالعه از داده های ثبت شده در سامانه های ملی سلامت دانمارک استفاده کردند و بزرگسالان ساکن این کشور را از سال ۱۹۹۶ تا پایان سال ۲۰۲۲ مورد بررسی قرار دادند. در این بررسی، زمان تشخیص دیابت نوع ۲ و سرطان برای افراد در نظر گرفته شد تا میزان بروز سرطان در دو گروه با یکدیگر مقایسه شود.
در طول ۲۷ سال پیگیری، ۷۵ هزار و ۵۴۰ مورد نخستین تشخیص سرطان در افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ و ۶۳۵ هزار و ۳۲۳ مورد در افراد بدون دیابت ثبت شد. نرخ خام بروز سرطان نیز در افراد مبتلا به دیابت نوع ۲، ۱۶.۶ مورد به ازای هر هزار نفر-سال بود، در حالی که این میزان در افراد بدون دیابت ۷.۷ مورد به ازای هر هزار نفر-سال گزارش شد.
با این حال، عبارت «دو برابر شدن سرطان» باید با دقت تفسیر شود. این عدد به نرخ بروز خام در این مطالعه مربوط است و به این معنا نیست که هر فرد مبتلا به دیابت دقیقا دو برابر یک فرد دیگر در طول زندگی خود احتمال ابتلا به سرطان دارد. در تحلیل های تفکیک شده بر اساس جنسیت و دوره زمانی، اختلاف خطر کوچک تر و متفاوت بوده است.
خطر سرطان در افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ در حال افزایش است
یکی از نکات مهم این پژوهش فقط بیشتر بودن موارد سرطان در افراد مبتلا به دیابت نیست، بلکه تغییر این فاصله در طول زمان است. پژوهشگران دو دوره زمانی ۱۹۹۶ تا ۲۰۰۹ و ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۲ را با یکدیگر مقایسه کردند.
در دوره ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۲، میزان بروز کلی سرطان در مردان مبتلا به دیابت نوع ۲، ۱۲ درصد و در زنان مبتلا به این بیماری، ۲۲ درصد بیشتر از افراد بدون دیابت هم جنس بود. این اختلاف در دوره ۱۹۹۶ تا ۲۰۰۹ به ترتیب ۹ درصد در مردان و ۱۵ درصد در زنان بود.
این یافته نشان می دهد شکاف میان دو گروه در طول زمان افزایش یافته است، هرچند این مطالعه به تنهایی نمی تواند مشخص کند که چرا این روند اتفاق افتاده است.
کدام سرطان ها در افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ شایع تر هستند؟
ارتباط میان دیابت نوع ۲ و سرطان برای همه انواع سرطان یکسان نیست. برخی سرطان ها ارتباط قوی تری با دیابت، اضافه وزن، مقاومت به انسولین و سایر عوامل خطر مشترک نشان داده اند.
در مطالعه دانمارکی، افزایش بروز برخی سرطان ها به ویژه در سرطان هایی که در سطح جمعیت با چاقی ارتباط دارند، مشاهده شد. مهم ترین یافته ها عبارتند از:
- سرطان های مرتبط با چاقی در فاصله سال های ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۲، در مردان مبتلا به دیابت نوع ۲، ۴۵ درصد و در زنان مبتلا به دیابت نوع ۲، ۳۰ درصد بیشتر از افراد بدون دیابت بود.
- بروز سرطان روده بزرگ در مردان مبتلا به دیابت نوع ۲، ۱۷ درصد و در زنان ۱۴ درصد بیشتر بود.
- بروز سرطان پستان در زنان مبتلا به دیابت نوع ۲ حدود ۸ درصد بیشتر گزارش شد.
- بروز سرطان ریه نیز در این مطالعه در مردان و زنان مبتلا به دیابت بیشتر بود.
- سرطان پانکراس در افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ ارتباط قابل توجهی با دیابت داشت و در گزارش این مطالعه حدود ۲.۵ برابر بیشتر مشاهده شد.
در مقابل، الگوی افزایش خطر برای همه سرطان ها یکسان نبود. برای مثال، در دوره ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۲ میزان بروز سرطان پروستات در مردان مبتلا به دیابت نوع ۲ کمتر گزارش شد.
چرا دیابت نوع ۲ ممکن است خطر سرطان را افزایش دهد؟
علت دقیق ارتباط میان دیابت نوع ۲ و سرطان هنوز به طور کامل مشخص نشده است. پژوهشگران احتمال می دهند مجموعه ای از عوامل متابولیک، التهابی و سبک زندگی در این رابطه نقش داشته باشند.
دیابت نوع ۲ اغلب با مقاومت به انسولین، افزایش قند خون و در برخی افراد افزایش سطح انسولین همراه است. از طرف دیگر، اضافه وزن، کم تحرکی، رژیم غذایی نامناسب و افزایش سن می توانند هم احتمال ابتلا به دیابت نوع ۲ و هم خطر برخی سرطان ها را افزایش دهند. به همین دلیل جدا کردن اثر مستقیم دیابت از سایر عوامل همیشه ساده نیست.
مهم ترین عوامل احتمالی عبارتند از:
- مقاومت به انسولین و افزایش سطح انسولین
- افزایش طولانی مدت قند خون
- التهاب مزمن
- اضافه وزن و چاقی
- کم تحرکی
- برخی الگوهای غذایی نامناسب
- افزایش سن و عوامل خطر مشترک دیگر
موسسه ملی سرطان آمریکا نیز تاکید می کند که ارتباط دیابت و سرطان پیچیده است و عواملی مانند سن، چاقی، سیگار کشیدن، رژیم غذایی و فعالیت بدنی می توانند در هر دو بیماری نقش داشته باشند.
آیا افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ باید بیشتر غربالگری سرطان انجام دهند؟
نتایج این مطالعه اهمیت پیشگیری و تشخیص زودهنگام سرطان را در مراقبت طولانی مدت از افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ بیشتر کرده است. با این حال، ابتلا به دیابت به خودی خود به این معنا نیست که فرد باید بدون توصیه پزشک، آزمایش های غربالگری بیشتری انجام دهد.
برنامه غربالگری سرطان باید بر اساس سن، جنسیت، سابقه خانوادگی، عوامل خطر فردی و دستورالعمل های پزشکی محل زندگی تعیین شود. انجمن سرطان آمریکا نیز توصیه می کند افراد مبتلا به دیابت، غربالگری های متناسب با سن و جنسیت خود را طبق توصیه های پزشکی انجام دهند.
برای نمونه، سرطان روده بزرگ و سرطان پستان از جمله سرطان هایی هستند که برنامه های غربالگری برای آنها در بسیاری از کشورها وجود دارد. مشارکت منظم در برنامه های غربالگری می تواند به شناسایی برخی سرطان ها در مراحل اولیه کمک کند.
جمع بندی
شواهد موجود نشان می دهد افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ در مقایسه با افراد بدون دیابت، برای برخی انواع سرطان با خطر بیشتری مواجه هستند. مطالعه گسترده انجام شده در دانمارک نیز نشان داده است که این اختلاف در سال های اخیر بیشتر شده و بخش قابل توجهی از آن مربوط به سرطان های مرتبط با چاقی است.
با وجود این، ارتباط دیابت و سرطان پیچیده است و نمی توان آن را صرفا به افزایش قند خون نسبت داد. کنترل مناسب دیابت، حفظ وزن سالم، فعالیت بدنی منظم، تغذیه مناسب، پرهیز از سیگار و شرکت در برنامه های توصیه شده غربالگری سرطان، بخش مهمی از مراقبت بلندمدت از سلامت محسوب می شود. شواهد فعلی نیز از این رویکرد پیشگیرانه حمایت می کنند.
