اختلال نقص توجه و بیش فعالی یا ADHD معمولا با علائمی مانند بی توجهی، تکانشگری و بیش فعالی شناخته می شود، اما تاثیر آن ممکن است فقط به رفتار و عملکرد شناختی محدود نباشد. پژوهش های جدید نشان می دهند که میان ADHD و برخی علائم گوارشی نیز ارتباطی قابل توجه وجود دارد.
در یک بررسی نظام مند و فراتحلیل جدید، پژوهشگران دانشگاه وارویک داده های بیش از 1.9 میلیون نفر را در 23 مطالعه بررسی کردند. نتایج نشان داد که افراد مبتلا به ADHD در مقایسه با افراد بدون این اختلال، با احتمال بیشتری علائم گوارشی مختلف را تجربه می کنند.
مطالعه جدید درباره ADHD و مشکلات گوارشی چه چیزی نشان داد؟
این پژوهش که در 10 سپتامبر 2026 در Journal of Attention Disorders منتشر شده، یکی از جامع ترین بررسی های انجام شده درباره ارتباط ADHD و علائم گوارشی است. پژوهشگران بیش از 9600 رکورد علمی را بررسی کردند و در نهایت 23 مطالعه را که معیارهای لازم را داشتند، وارد تحلیل کردند.
مطالعات بررسی شده افراد در گروه های سنی مختلف، از کودکان تا بزرگسالان 65 ساله، و داده هایی از چند کشور از جمله آمریکا، سوئد، آلمان و کره جنوبی را در بر می گرفتند. بنابراین، یافته ها فقط به یک گروه سنی یا یک کشور محدود نبودند.
مهم ترین یافته های این مطالعه عبارت بودند از:
- احتمال بروز علائم کلی گوارشی در افراد مبتلا به ADHD حدود 48 درصد بیشتر بود.
- احتمال ابتلا به سندرم روده تحریک پذیر یا IBS حدود 58 درصد بیشتر بود.
- احتمال بروز یبوست تقریبا دو برابر بود.
- احتمال انکوپرزیس یا از دست دادن کنترل دفع مدفوع، بیش از چهار برابر بیشتر گزارش شد.
- افزایش احتمال در سایر علائم گوارشی بررسی شده نیز مشاهده شد.
البته «48 درصد افزایش» به معنای آن نیست که 48 درصد افراد مبتلا به ADHD حتما مشکل گوارشی خواهند داشت. این عدد بر اساس نسبت شانس یا Odds Ratio به دست آمده و بیانگر ارتباط آماری میان دو وضعیت است، نه احتمال قطعی بروز بیماری در یک فرد مشخص.
چرا ممکن است ADHD با مشکلات گوارشی ارتباط داشته باشد؟
هنوز مشخص نیست که چرا ADHD و علائم گوارشی بیشتر در کنار یکدیگر دیده می شوند. پژوهش جدید چند مسیر احتمالی را مطرح می کند، اما هیچ کدام هنوز به عنوان علت قطعی این ارتباط اثبات نشده اند.
یکی از فرضیه ها به ویژگی های رفتاری مرتبط با ADHD مربوط می شود. برای مثال، بی نظمی در وعده های غذایی، انتخاب های غذایی تکانشی یا تغییر در الگوی خوردن می تواند بر عملکرد دستگاه گوارش تاثیر بگذارد. علاوه بر این، بعضی داروهای مورد استفاده برای درمان ADHD نیز ممکن است عوارض گوارشی ایجاد کنند.
پژوهشگران همچنین به نقش احتمالی ارتباط میان مغز و دستگاه گوارش، یعنی «محور روده و مغز»، اشاره کرده اند.
نقش محور روده و مغز در ADHD چیست؟
محور روده و مغز به ارتباط دو طرفه میان دستگاه گوارش و سیستم عصبی اشاره دارد. این ارتباط از مسیرهای مختلفی مانند سیستم عصبی، پیام های هورمونی و سیستم ایمنی برقرار می شود و در سال های اخیر توجه زیادی را در پژوهش های مربوط به سلامت روان و بیماری های گوارشی به خود جلب کرده است.
در مطالعه جدید، تغییرات احتمالی در میکروبیوم روده و تنظیم عصبی، از جمله مسیرهای مرتبط با عصب واگ، به عنوان برخی از توضیحات احتمالی مطرح شده اند. با این حال، پژوهشگران تاکید دارند که هنوز مشخص نیست این تغییرات علت ADHD هستند، پیامد آن هستند یا صرفا با عوامل دیگری که در افراد مبتلا به ADHD شایع ترند، ارتباط دارند.
آیا داروهای ADHD می توانند باعث مشکلات گوارشی شوند؟
داروهای مورد استفاده برای ADHD نیز می توانند در توضیح بخشی از این ارتباط نقش داشته باشند. برخی داروهای ADHD ممکن است عوارضی مانند تغییر اشتها یا مشکلات گوارشی ایجاد کنند و یبوست نیز در میان عوارض گزارش شده برخی داروها قرار دارد.
به همین دلیل، وقتی فرد مبتلا به ADHD علائم گوارشی جدیدی را تجربه می کند، بررسی زمان شروع علائم و ارتباط احتمالی آن با شروع یا تغییر دوز دارو اهمیت دارد. البته نباید داروی ADHD را بدون مشورت با پزشک قطع یا تغییر داد.
پژوهشگران مطالعه جدید نیز تاکید کرده اند که تحقیقات آینده باید بتوانند اثرات احتمالی خود ADHD را از اثرات مربوط به داروها و عوامل رفتاری جدا کنند.
آیا ADHD باعث مشکلات گوارشی می شود؟
پاسخ کوتاه این است: هنوز نمی دانیم.
نتایج این پژوهش نشان می دهند که افراد مبتلا به ADHD بیشتر از افراد بدون ADHD علائم گوارشی مشخصی دارند، اما مطالعه های مشاهده ای و فراتحلیل های مبتنی بر آنها نمی توانند به تنهایی رابطه علت و معلولی را ثابت کنند.
حتی ممکن است چند عامل به طور همزمان در این ارتباط نقش داشته باشند؛ از الگوی غذایی و سبک زندگی گرفته تا داروها، عوامل زیستی و ارتباط میان سیستم عصبی و دستگاه گوارش. خود پژوهشگران نیز بر ضرورت بررسی بیشتر این مسیرها تاکید کرده اند.
اگر فرد مبتلا به ADHD علائم گوارشی دارد چه کار باید کرد؟
وجود ADHD به این معنا نیست که هر مشکل گوارشی را باید به خود اختلال نسبت داد. علائمی مانند یبوست، درد شکم، اسهال یا تغییرات دفع می توانند دلایل مختلفی داشته باشند و در بعضی موارد نیازمند بررسی پزشکی هستند.
توجه به چند نکته می تواند در ارزیابی دقیق تر کمک کننده باشد:
- زمان شروع علائم و مدت ادامه آنها ثبت شود.
- تغییرات ایجاد شده در رژیم غذایی و الگوی وعده های غذایی بررسی شود.
- در صورت مصرف داروی ADHD، زمان شروع علائم نسبت به شروع یا تغییر دوز دارو بررسی شود.
- علائم گوارشی مداوم یا شدید با پزشک مطرح شود.
- در صورت وجود علائم هشدار، بررسی پزشکی به تعویق نیفتد.
به ویژه در کودکان، مشکلات دفع می توانند روی مدرسه، روابط اجتماعی و کیفیت زندگی تاثیر بگذارند و نباید صرفا به عنوان یکی از جنبه های ADHD نادیده گرفته شوند.
جمع بندی
مطالعه جدید دانشگاه وارویک یک ارتباط قابل توجه میان ADHD و علائم گوارشی نشان داده است. در بررسی 23 مطالعه با بیش از 1.9 میلیون شرکت کننده، افراد مبتلا به ADHD با احتمال بیشتری علائم کلی گوارشی، سندرم روده تحریک پذیر، یبوست و انکوپرزیس را تجربه کرده بودند.
با این حال، این یافته به معنای اثبات رابطه علت و معلولی نیست. هنوز مشخص نیست که دقیقا چه عواملی این ارتباط را توضیح می دهند و نقش رفتارهای مرتبط با ADHD، داروها، میکروبیوم روده و محور روده و مغز تا چه اندازه است.
پیام اصلی این پژوهش برای متخصصان و افراد مبتلا به ADHD این است که سلامت گوارش نباید در ارزیابی کلی وضعیت فرد نادیده گرفته شود. توجه همزمان به علائم روان شناختی و جسمی می تواند تصویر کامل تری از وضعیت فرد و نیازهای او ارائه دهد.
