نوشابه، لیموناد، نوشیدنی های ورزشی و دیگر نوشیدنی های شیرین برای بسیاری از افراد بخشی از رژیم غذایی روزانه هستند. با این حال، پژوهش های سال های اخیر نشان داده اند که مصرف زیاد این نوشیدنی ها فقط با افزایش وزن و مشکلات متابولیک ارتباط ندارد و ممکن است با برخی انواع سرطان نیز مرتبط باشد.
حالا یک مطالعه جدید و گسترده که در مجله علمی Gastro Hep Advances منتشر شده، ارتباط میان مصرف نوشیدنی های شیرین شده با شکر و خطر ابتلا به سرطان معده را بررسی کرده است. نتایج نشان می دهد افرادی که دست کم یک وعده از این نوشیدنی ها در روز مصرف می کردند، در مقایسه با افرادی که کمتر از یک وعده در ماه مصرف داشتند، با خطر بالاتری برای ابتلا به سرطان معده مواجه بودند.
پژوهش جدید درباره نوشیدنی های شیرین چه می گوید؟
این مطالعه توسط پژوهشگران Mass General Brigham Cancer Institute انجام شده و داده های دو مطالعه بزرگ و طولانی مدت، یعنی Nurses’ Health Study و Health Professionals Follow-Up Study، را بررسی کرده است.
این دو مطالعه اطلاعات مربوط به رژیم غذایی، سبک زندگی، سوابق پزشکی و وضعیت سلامت شرکت کنندگان را طی چندین دهه جمع آوری کرده اند. پژوهشگران در مجموع اطلاعات ۱۱۲ هزار و ۲۸۴ نفر را بررسی کردند و در طول بیش از ۳.۲ میلیون نفر-سال پیگیری، ۲۷۸ مورد سرطان معده را شناسایی کردند.
نتیجه اصلی این بود که:
- افرادی که دست کم یک وعده نوشیدنی شیرین شده با شکر در روز مصرف می کردند، ۲.۴۵ برابر بیشتر با خطر ابتلا به سرطان معده مواجه بودند.
- این مقایسه در برابر افرادی انجام شد که کمتر از یک وعده در ماه از این نوشیدنی ها مصرف می کردند.
ارتباط مشاهده شده در زنان و مردان وجود داشت. - مصرف بیشتر فروکتوز نیز با افزایش بروز سرطان معده ارتباط داشت.
با این حال، این اعداد به معنی آن نیستند که نوشیدن یک بطری نوشابه به تنهایی باعث سرطان معده می شود. پژوهش از نوع مشاهده ای بوده و نمی تواند رابطه علت و معلولی را ثابت کند.
چه نوشیدنی هایی در این پژوهش بررسی شدند؟
منظور از نوشیدنی های شیرین شده با شکر فقط نوشابه های گازدار نبود. پژوهشگران چند گروه از نوشیدنی های دارای قند افزوده را در نظر گرفتند.
در این مطالعه نوشیدنی هایی مانند نوشابه های گازدار، پانچ، لیموناد و نوشیدنی های ورزشی در گروه نوشیدنی های شیرین شده با شکر قرار گرفتند. بنابراین نمی توان نتیجه مطالعه را فقط به نوشابه های گازدار محدود کرد.
نکته مهم این است که بحث درباره شکر افزوده است، نه اینکه هر نوشیدنی حاوی قند طبیعی را با نوشابه در یک گروه قرار دهیم. برای مثال، ترکیب غذایی یک نوشیدنی شیرین صنعتی با یک ماده غذایی کامل موضوع متفاوتی است و نباید نتایج این مطالعه بدون توجه به نوع نوشیدنی تعمیم داده شود.
خطر سرطان معده در زنان و مردان چقدر بود؟
پژوهشگران ارتباط میان مصرف نوشیدنی های شیرین و سرطان معده را در هر دو جنس مشاهده کردند، اما اندازه ارتباط در دو گروه کاملا یکسان نبود.
در زنان، مصرف بیش از یک وعده نوشیدنی شیرین در روز با حدود ۳.۰۴ برابر شدن خطر سرطان معده همراه بود. در مردان نیز این ارتباط حدود دو برابر گزارش شد. با این حال، تعداد موارد سرطان معده در این مطالعه نسبتا محدود بود و نباید این اعداد را به عنوان میزان قطعی افزایش خطر برای تمام زنان و مردان در نظر گرفت.
پژوهشگران همچنین گزارش کردند که ارتباط کلی میان مصرف نوشیدنی های شیرین و سرطان معده در دو گروه مطالعاتی مشابه بود. این موضوع می تواند اعتبار یافته را افزایش دهد، اما همچنان برای تایید آن به مطالعات بیشتری در جمعیت های مختلف نیاز است.
آیا نوشیدنی های دارای شیرین کننده مصنوعی هم خطر سرطان معده را افزایش می دهند؟
یکی از بخش های جالب این پژوهش، مقایسه نوشیدنی های شیرین شده با شکر و نوشیدنی های دارای شیرین کننده مصنوعی بود.
پژوهشگران در این مطالعه ارتباط معناداری میان مصرف نوشیدنی های دارای شیرین کننده مصنوعی و بروز سرطان معده پیدا نکردند. این یافته البته به معنای اثبات بی خطر بودن تمام شیرین کننده های مصنوعی نیست، بلکه فقط نشان می دهد در این مطالعه، ارتباط مشابهی با سرطان معده مشاهده نشده است.
بنابراین نمی توان از این نتیجه استفاده کرد و گفت «نوشیدنی رژیمی قطعا سالم است». ایمنی و پیامدهای بلندمدت انواع شیرین کننده ها موضوع گسترده تری است و به شواهد جداگانه نیاز دارد.
چرا نوشیدنی های شیرین ممکن است با سرطان معده ارتباط داشته باشند؟
محققان هنوز نمی دانند دقیقا چه مکانیسمی می تواند این ارتباط را توضیح دهد. بنابراین توضیحاتی که در این بخش مطرح می شوند، فرضیه های زیستی هستند و نه علت های اثبات شده.
یکی از احتمالات، تاثیر مصرف مداوم مقدار زیادی قند بر وزن بدن و متابولیسم است. مصرف زیاد نوشیدنی های شیرین می تواند دریافت انرژی را افزایش دهد و با افزایش وزن و مقاومت به انسولین ارتباط داشته باشد. اختلالات متابولیک نیز ممکن است از مسیرهای مختلف بر فرآیندهای مرتبط با سرطان تاثیر بگذارند.
پژوهشگران چند مسیر احتمالی دیگر را نیز مطرح کرده اند:
- افزایش وزن و چاقی
- مقاومت به انسولین و اختلال در تنظیم قند خون
- التهاب مزمن
- تغییرات هورمونی
- آسیب به DNA
- تغییر در میکروبیوم روده
- اثرات متابولیکی فروکتوز
البته هنوز مشخص نیست کدام یک از این مسیرها، در صورت وجود، نقش اصلی را در ارتباط میان نوشیدنی های شیرین و سرطان معده ایفا می کند.
نقش هلیکوباکتر پیلوری در این یافته ها چیست؟
وقتی درباره سرطان معده صحبت می کنیم، نمی توان از هلیکوباکتر پیلوری یا H. pylori چشم پوشی کرد. این باکتری یکی از عوامل شناخته شده مهم در خطر سرطان معده است و به همین دلیل بررسی نقش آن در مطالعات مربوط به رژیم غذایی اهمیت زیادی دارد.
پژوهشگران در بخشی از شرکت کنندگان که اطلاعات مربوط به آنتی بادی هلیکوباکتر پیلوری در دسترس بود، این عامل را نیز بررسی کردند. در این زیرگروه، ارتباط مشخصی میان مصرف نوشیدنی های شیرین و ابتلا به عفونت هلیکوباکتر پیلوری مشاهده نشد.
با این حال، اطلاعات مربوط به هلیکوباکتر پیلوری فقط برای بخشی از شرکت کنندگان موجود بود. بنابراین هنوز نمی توان با قطعیت گفت که ارتباط مشاهده شده کاملا مستقل از این عفونت است. خود پژوهشگران نیز تاکید کرده اند که بررسی دقیق تر این موضوع به مطالعات آینده نیاز دارد.
آیا نوشیدنی های شیرین مستقیما باعث سرطان معده می شوند؟
خیر. این مطالعه چنین چیزی را ثابت نکرده است.
پژوهش از نوع مطالعه کوهورت آینده نگر و مشاهده ای بود. در چنین مطالعاتی پژوهشگران رفتارهای غذایی و وضعیت سلامت افراد را در طول زمان بررسی می کنند و سپس ارتباط میان یک عامل و یک پیامد را ارزیابی می کنند.
مزیت این روش، پیگیری طولانی مدت و جمع آوری مکرر اطلاعات رژیم غذایی و سبک زندگی است. اما حتی یک مطالعه بسیار بزرگ مشاهده ای نیز به تنهایی نمی تواند ثابت کند که یک ماده غذایی مشخص، علت مستقیم ایجاد سرطان بوده است.
برای مثال، ممکن است افرادی که روزانه نوشیدنی شیرین مصرف می کنند، از نظر عوامل دیگری مانند الگوی کلی رژیم غذایی، وزن، فعالیت بدنی یا سایر رفتارهای مرتبط با سلامت نیز با گروه کم مصرف تفاوت داشته باشند. پژوهشگران بسیاری از این عوامل را در تحلیل آماری خود کنترل کردند، اما حذف کامل تمام عوامل مخدوش کننده در مطالعات مشاهده ای امکان پذیر نیست.
آیا باید مصرف نوشیدنی های شیرین را کاملا قطع کنیم؟
برای پاسخ به این سوال، لازم نیست منتظر بمانیم تا یک مطالعه دیگر با عددی حتی ترسناک تر منتشر شود. کاهش مصرف نوشیدنی های شیرین از مدت ها قبل نیز به دلیل ارتباط آن با افزایش وزن، دیابت نوع ۲ و سایر پیامدهای نامطلوب سلامت توصیه شده است.
یافته جدید درباره سرطان معده، یکی دیگر از دلایلی است که می تواند مصرف روزانه این نوشیدنی ها را زیر سوال ببرد. به خصوص وقتی نوشیدنی شیرین به صورت عادت روزانه مصرف می شود، جایگزین کردن آن با آب یا نوشیدنی های بدون قند افزوده می تواند یک تغییر ساده در رژیم غذایی باشد.
البته نباید از این مطالعه نتیجه گرفت که مصرف گهگاهی یک نوشیدنی شیرین به معنای ابتلا به سرطان است. پژوهش مورد نظر درباره الگوهای مصرف در طول زمان و ارتباط آماری با خطر سرطان صحبت می کند، نه درباره یک وعده منفرد.
نتیجه گیری
مطالعه جدید منتشر شده در Gastro Hep Advances نشان می دهد مصرف دست کم یک وعده نوشیدنی شیرین شده با شکر در روز با افزایش قابل توجه خطر ابتلا به سرطان معده همراه بوده است. در این مطالعه، خطر در مقایسه با افرادی که کمتر از یک وعده در ماه چنین نوشیدنی هایی مصرف می کردند، ۲.۴۵ برابر بیشتر بود.
با وجود این، هنوز نمی توان گفت نوشیدنی های شیرین مستقیما باعث سرطان معده می شوند. این پژوهش یک ارتباط آماری را نشان داده و برای مشخص شدن رابطه علت و معلولی، به تحقیقات بیشتری نیاز است.
با این حال، یک نکته عملی روشن است: کاهش مصرف نوشیدنی های شیرین از نظر سلامت عمومی تصمیم منطقی و کم خطری است. حتی اگر تحقیقات آینده ارتباط آنها با سرطان معده را تایید نکنند، شواهد موجود درباره ارتباط مصرف زیاد این نوشیدنی ها با چاقی و اختلالات متابولیک همچنان دلیل خوبی برای محدود کردن مصرف روزانه آنها محسوب می شود.
