تاثیر سونا بر سیستم ایمنی بدن؛ آیا سونا مقاومت بدن در برابر عفونت را افزایش می دهد؟

سونا معمولا با آرامش، کاهش خستگی و ریکاوری بعد از فعالیت بدنی شناخته می شود، اما تحقیقات جدید نشان می دهند تاثیر گرما بر بدن ممکن است فراتر از احساس آرامش باشد. پژوهشگران فنلاندی در یک مطالعه کوچک بررسی کرده اند که آیا حتی یک جلسه استفاده از سونا می تواند تغییر قابل اندازه گیری در سیستم ایمنی ایجاد کند یا خیر.

نتایج نشان داد ۳۰ دقیقه حضور در سونا همراه با یک دوش کوتاه آب سرد، تعداد برخی از گلبول های سفید خون را به طور موقت افزایش می دهد. با این حال، دانشمندان تاکید می کنند که افزایش موقت سلول های ایمنی را نباید به معنای تقویت قطعی سیستم ایمنی یا محافظت بیشتر در برابر عفونت ها دانست.

سونا چه تاثیری بر سیستم ایمنی بدن دارد؟

قرار گرفتن در محیط گرم سونا، بدن را با یک استرس فیزیولوژیک کنترل شده مواجه می کند. با افزایش دمای بدن، ضربان قلب و جریان خون بیشتر می شود و مجموعه ای از پاسخ های عصبی و هورمونی نیز در بدن اتفاق می افتد. پژوهشگران مدت ها است تاثیر این واکنش ها را بر سلامت قلب و عروق، متابولیسم و ریکاوری بررسی می کنند.

یکی از موضوعات مورد توجه، ارتباط گرما با عملکرد سیستم ایمنی است. تغییر دمای بدن می تواند بر گردش بعضی سلول های ایمنی تاثیر بگذارد و باعث شود تعداد بیشتری از آن ها برای مدت کوتاهی در نمونه خون قابل مشاهده باشند.

مطالعه جدید پژوهشگران فنلاندی نیز شواهدی از همین واکنش کوتاه مدت ارائه کرده است؛ هرچند هنوز مشخص نیست این تغییرات بتوانند احتمال ابتلا به بیماری های عفونی را کاهش دهند.

افزایش گلبول های سفید پس از ۳۰ دقیقه سونا

در مطالعه جدید، پژوهشگران ۱۴ مرد سالم و فعال از نظر جسمی را مورد بررسی قرار دادند. شرکت کنندگان یک جلسه ۳۰ دقیقه ای سونا را تجربه کردند و در میانه این جلسه نیز برای مدت کوتاهی در معرض دوش آب سرد قرار گرفتند.

برای بررسی واکنش بدن، نمونه خون شرکت کنندگان در چند مرحله گرفته شد. اولین نمونه پیش از ورود به سونا، نمونه دوم بلافاصله پس از پایان جلسه و نمونه بعدی ۳۰ دقیقه پس از اتمام آن جمع آوری شد.

نتایج آزمایش ها تغییراتی در تعداد برخی از گلبول های سفید نشان داد که از اجزای اصلی سیستم دفاعی بدن محسوب می شوند. مهم ترین تغییرات مشاهده شده شامل موارد زیر بود:

• افزایش موقت تعداد نوتروفیل ها
• افزایش تعداد لنفوسیت ها در جریان خون
• ایجاد تغییرات کوتاه مدت در بعضی شاخص های ایمنی
• بازگشت تدریجی بعضی تغییرات پس از پایان مواجهه با گرما

این نتایج نشان می دهند حتی یک جلسه سونا می تواند پاسخ قابل اندازه گیری در سیستم ایمنی ایجاد کند، اما برای مشخص شدن اهمیت بالینی آن به تحقیقات بیشتری نیاز است.

نوتروفیل و لنفوسیت چه نقشی در بدن دارند؟

گلبول های سفید مجموعه ای از سلول های مختلف هستند که هر کدام وظیفه مشخصی در دفاع بدن دارند. نوتروفیل ها و لنفوسیت ها دو گروه مهم از این سلول ها هستند که تغییر تعداد آن ها پس از سونا توجه پژوهشگران را جلب کرده است.

نوتروفیل ها بخشی از سیستم ایمنی ذاتی هستند و معمولا از نخستین سلول هایی محسوب می شوند که در زمان ورود عوامل بیماری زا یا ایجاد التهاب وارد عمل می شوند. این سلول ها نقش مهمی در مقابله با بسیاری از عفونت های باکتریایی دارند.

لنفوسیت ها نیز شامل گروه هایی مانند سلول های T، سلول های B و سلول های کشنده طبیعی هستند و در شناسایی عوامل بیماری زا، تولید آنتی بادی و ایجاد حافظه ایمنی نقش دارند.

با این حال، بالا رفتن تعداد این سلول ها در آزمایش خون الزاما به این معنا نیست که سیستم ایمنی فرد قوی تر شده است. ممکن است سلول هایی که پیش از آن در بافت ها یا بخش های دیگر بدن حضور داشته اند، در واکنش به استرس ناشی از گرما به طور موقت وارد جریان خون شده باشند.

چرا گرمای سونا تعداد سلول های ایمنی را تغییر می دهد؟

بدن انسان تلاش می کند دمای داخلی خود را در محدوده مشخصی نگه دارد. قرار گرفتن در محیط بسیار گرم این تعادل را به چالش می کشد و سیستم های مختلف بدن را برای تنظیم دما فعال می کند. افزایش تعریق، گشاد شدن رگ های پوستی و افزایش ضربان قلب از واضح ترین نمونه های این واکنش هستند.

همزمان، مواجهه با گرما می تواند فعالیت سیستم عصبی سمپاتیک و ترشح بعضی هورمون های مرتبط با استرس را تغییر دهد. این فرایندها بر نحوه توزیع سلول های ایمنی در خون و بافت های بدن نیز تاثیر می گذارند.

از جمله واکنش هایی که ممکن است هنگام سونا ایجاد شوند می توان به موارد زیر اشاره کرد:

• افزایش جریان خون
• بالا رفتن ضربان قلب
• افزایش تعریق و تلاش بدن برای دفع گرما
• فعال شدن پاسخ های هورمونی مرتبط با استرس
• تغییر موقت توزیع گلبول های سفید در بدن
• ایجاد پاسخ های سازگاری مرتبط با گرما

این نوع استرس فیزیولوژیک کوتاه مدت در افراد سالم معمولا توسط بدن مدیریت می شود، اما شدت پاسخ می تواند بر اساس سن، وضعیت سلامت، میزان آب بدن و مدت حضور در سونا متفاوت باشد.

آیا سونا واقعا سیستم ایمنی را تقویت می کند؟

این پرسش مهم ترین نکته مطالعه جدید است و پاسخ فعلی پژوهشگران محتاطانه است. مشاهده افزایش نوتروفیل ها و لنفوسیت ها نشان می دهد سیستم ایمنی به گرمای سونا واکنش نشان می دهد، اما اثبات نمی کند که فرد پس از سونا در برابر سرماخوردگی، آنفلوآنزا یا سایر عفونت ها مقاوم تر خواهد بود.

برای اثبات چنین ادعایی، پژوهشگران باید افرادی را که به طور منظم از سونا استفاده می کنند برای مدت طولانی بررسی کنند و میزان ابتلا به عفونت، شدت بیماری و سایر شاخص های عملکرد سیستم ایمنی را با گروه های دیگر مقایسه کنند.

بنابراین بر اساس شواهد فعلی نمی توان موارد زیر را نتیجه گرفت:

• سونا از ابتلا به عفونت جلوگیری می کند.
• سونا می تواند عفونت موجود را درمان کند.
• افزایش گلبول های سفید به معنای تقویت قطعی ایمنی است.
• سونا می تواند جایگزین واکسیناسیون یا درمان پزشکی شود.

آنچه فعلا می توان گفت این است که مواجهه کوتاه مدت با گرمای سونا تغییراتی در بعضی شاخص های سیستم ایمنی ایجاد می کند.

نقش دوش آب سرد در این مطالعه چه بود؟

شرکت کنندگان این پژوهش تنها در معرض گرما قرار نگرفتند و یک دوش کوتاه آب سرد نیز بخشی از پروتکل مطالعه بود. بنابراین نسبت دادن تمام تغییرات مشاهده شده به خود سونا نیازمند احتیاط است.

مواجهه ناگهانی با سرما نیز نوعی استرس فیزیولوژیک محسوب می شود و می تواند سیستم عصبی، گردش خون و برخی پاسخ های هورمونی را تحت تاثیر قرار دهد. ترکیب گرما و سرما ممکن است واکنش متفاوتی نسبت به استفاده از سونا به تنهایی ایجاد کند.

برای مشخص شدن سهم دقیق هر عامل، مطالعات آینده باید گروه هایی را که تنها از سونا، تنها از آب سرد یا ترکیب هر دو استفاده می کنند با یکدیگر مقایسه کنند.

آیا استفاده از سونا برای همه افراد مناسب است؟

بیشتر افراد سالم می توانند با رعایت اصول ایمنی از سونا استفاده کنند، اما گرمای شدید باعث تعریق و کاهش آب بدن می شود و می تواند فشار بیشتری بر سیستم قلبی و عروقی وارد کند. به همین دلیل، استفاده طولانی مدت یا قرار گرفتن در دمای بسیار بالا برای همه مناسب نیست.

افراد دارای بیماری های قلبی و عروقی، فشار خون کنترل نشده یا برخی بیماری های زمینه ای و همچنین افرادی که داروهای خاص مصرف می کنند، بهتر است پیش از استفاده منظم از سونا با پزشک خود مشورت کنند.

برای کاهش خطر کم آبی نیز نوشیدن آب کافی اهمیت دارد. در صورت ایجاد سرگیجه، ضعف، تهوع، سردرد، تپش قلب غیر معمول یا احساس ناخوشایند باید سونا را ترک کرد و اجازه داد دمای بدن به حالت طبیعی بازگردد.

جمع بندی

مطالعه پژوهشگران فنلاندی نشان می دهد یک جلسه ۳۰ دقیقه ای سونا همراه با دوش کوتاه آب سرد می تواند تعداد برخی سلول های سیستم ایمنی مانند نوتروفیل ها و لنفوسیت ها را به طور موقت افزایش دهد. این یافته نشان می دهد بدن در برابر مواجهه با گرما و سرما، واکنش های ایمنی قابل اندازه گیری ایجاد می کند.

با این حال، افزایش موقت گلبول های سفید هنوز به معنای تقویت سیستم ایمنی یا کاهش احتمال ابتلا به عفونت نیست. برای مشخص شدن تاثیر واقعی و بلند مدت سونا بر ایمنی بدن، مطالعات گسترده تری لازم است. بنابراین فعلا می توان سونا را روشی برای آرامش و ریکاوری دانست که ممکن است بر برخی شاخص های ایمنی نیز تاثیر بگذارد، اما تبدیل کردن آن به نسخه ای برای پیشگیری از بیماری های عفونی، جلوتر از شواهد علمی موجود است.