جویدن غذا چگونه مغز را تقویت می کند؟ تاثیر شگفت انگیز جویدن بر حافظه، تمرکز و سلامت مغز

بیشتر افراد جویدن را تنها بخشی از فرایند غذا خوردن می دانند؛ در حالی که پژوهش های جدید نشان می دهند این عمل ساده، نقش بسیار مهم تری در سلامت بدن و مغز دارد. نحوه جویدن غذا می تواند بر هضم، جذب مواد مغذی، احساس سیری، عملکرد حافظه، تمرکز و حتی سلامت مغز در سال های آینده تاثیر بگذارد. بسیاری از متخصصان علوم اعصاب و تغذیه معتقدند که جویدن فعال، مغز را درگیر کرده و از طریق افزایش جریان خون و تحریک شبکه های عصبی، عملکرد شناختی را بهبود می بخشد.

جویدن فقط برای هضم نیست

بیشتر مردم تصور می کنند وظیفه اصلی جویدن، خرد کردن غذا برای بلع راحت تر است؛ اما این تنها بخشی از ماجرا است. زمانی که غذا را می جویم، مجموعه ای از واکنش های عصبی، عضلانی و هورمونی در بدن آغاز می شود که از دهان تا مغز و دستگاه گوارش را درگیر می کند. به همین دلیل متخصصان، جویدن را نخستین و یکی از مهم ترین مراحل هضم می دانند.

جویدن صحیح باعث می شود:

• غذا به قطعات کوچک تر تقسیم شود.
• بزاق بیشتری ترشح شود.
• آنزیم آمیلاز تجزیه کربوهیدرات ها را آغاز کند.
• معده و روده برای دریافت غذا آماده شوند.
• هضم و جذب مواد مغذی با بازده بیشتری انجام شود.

مطالعات نشان داده اند افرادی که غذای خود را سریع می بلعند، بیشتر در معرض نفاض، سوء هاضمه و مشکلات گوارشی قرار دارند؛ زیرا دستگاه گوارش فرصت کافی برای آماده شدن پیدا نمی کند.

جویدن چگونه جذب مواد مغذی را افزایش می دهد؟

هرچه غذا بیشتر خرد شود، سطح تماس آن با آنزیم های گوارشی افزایش پیدا می کند. در نتیجه مواد مغذی سریع تر و کامل تر جذب بدن می شوند. این موضوع به ویژه درباره مغزها، غلات کامل و سبزیجات اهمیت زیادی دارد.

برای مثال، پژوهشی روی مصرف بادام نشان داد افرادی که بادام را بیشتر می جوند، مقدار بیشتری از چربی های مفید، ویتامین E و مواد معدنی آن را جذب می کنند. در مقابل، افرادی که غذا را سریع می بلعند، بخش قابل توجهی از مواد مغذی را بدون جذب از بدن دفع می کنند.

علاوه بر این، خرد شدن کامل غذا فشار کمتری به معده وارد می کند و احتمال مشکلات گوارشی را کاهش می دهد.

ارتباط جویدن با احساس سیری و کنترل وزن

یکی از جالب ترین یافته های علمی این است که سرعت غذا خوردن می تواند بر میزان کالری دریافتی تاثیر مستقیم داشته باشد. مغز برای دریافت پیام سیری به حدود ۲۰ دقیقه زمان نیاز دارد. اگر فرد در مدت کوتاهی غذای خود را تمام کند، معمولا پیش از دریافت این پیام، مقدار زیادی غذا مصرف کرده است.

جویدن بیشتر باعث می شود:

• سرعت غذا خوردن کاهش پیدا کند.
• هورمون های سیری مانند CCK و GIP بیشتر ترشح شوند.
• سطح هورمون گرلین که مسئول ایجاد احساس گرسنگی است کاهش یابد.
• احتمال پرخوری کمتر شود.

به همین دلیل متخصصان تغذیه توصیه می کنند هنگام غذا خوردن عجله نکنید و هر لقمه را به اندازه کافی بجوید. این عادت ساده می تواند در کنترل وزن و پیشگیری از چاقی نقش موثری داشته باشد.

آیا باید هر لقمه را ۳۰ بار بجویم؟

سال ها قبل فردی به نام هوراس فلچر اعتقاد داشت هر لقمه باید ده ها بار جویده شود تا تقریبا به مایع تبدیل شود. هرچند امروزه متخصصان با این دیدگاه افراطی موافق نیستند، اما اصل آرام غذا خوردن را تایید می کنند.

در کشورهای مختلف نیز فرهنگ هایی وجود دارد که بر اهمیت جویدن تاکید دارند. برای مثال، در ژاپن کمپینی با عنوان “۳۰ بار بجو” راه اندازی شد تا مردم را به آرام تر غذا خوردن تشویق کند.

واقعیت این است که تعداد مشخصی برای جویدن وجود ندارد. بهترین معیار این است که غذا به اندازه ای خرد شود که بدون سختی و فشار قابل بلع باشد. نوع غذا، سن فرد، وضعیت دندان ها و حتی بافت مواد غذایی نیز بر تعداد دفعات جویدن تاثیر می گذارند.

تاثیر جویدن بر حافظه و عملکرد مغز

در سال های اخیر، پژوهش های علوم اعصاب نشان داده اند که جویدن تنها به دهان و دستگاه گوارش محدود نمی شود و تاثیر مستقیمی بر فعالیت مغز دارد. هنگام جویدن، شبکه های عصبی مرتبط با حرکت، پردازش حسی، توجه و حافظه به طور هم زمان فعال می شوند. این فعالیت هماهنگ باعث افزایش ارتباط میان بخش های مختلف مغز شده و عملکرد شناختی را بهبود می دهد.

برخی پژوهشگران معتقدند عضلات فک هنگام جویدن مانند یک پمپ طبیعی عمل می کنند و با افزایش جریان خون، اکسیژن و مواد مغذی بیشتری را به بافت مغز می رسانند. این موضوع می تواند به حفظ هوشیاری، افزایش تمرکز و تقویت حافظه کوتاه مدت و بلند مدت کمک کند. هرچند هنوز همه سازوکارهای این فرایند به طور کامل شناخته نشده اند، اما شواهد علمی روز به روز قوی تر می شوند.

جویدن و افزایش تمرکز و هوشیاری

یکی از موضوعاتی که توجه پژوهشگران را به خود جلب کرده، تاثیر جویدن بر تمرکز است. نتایج برخی مطالعات نشان داده است افرادی که هنگام انجام فعالیت های ذهنی برای مدت کوتاهی آدامس می جوند، در برخی آزمون های مربوط به توجه و سرعت پردازش اطلاعات عملکرد بهتری دارند.

البته این تاثیر دائمی نیست و معمولا بین ۱۵ تا ۲۰ دقیقه ادامه پیدا می کند. متخصصان معتقدند افزایش جریان خون مغزی، تحریک اعصاب فک و فعال شدن بخش هایی از مغز که مسئول توجه هستند، می توانند علت این پدیده باشند.

با این حال، نباید انتظار داشت جویدن آدامس جایگزین خواب کافی، تغذیه سالم یا ورزش شود. این کار تنها می تواند به عنوان یک عامل کمکی، هوشیاری را در کوتاه مدت افزایش دهد.

آیا جویدن استرس را کاهش می دهد؟

بسیاری از افراد هنگام استرس به طور ناخودآگاه شروع به جویدن آدامس یا حتی ناخن های خود می کنند. این رفتار اتفاقی نیست و برخی تحقیقات نشان داده اند جویدن می تواند در شرایط خاص باعث کاهش احساس اضطراب و تنش شود.

در چند مطالعه روی دانشجویان، کارکنان و حتی بیماران پیش از جراحی مشاهده شد افرادی که برای مدت مشخصی آدامس می جویدند، سطح استرس کمتری را گزارش کردند. همچنین در برخی از این افراد میزان هورمون کورتیزول که یکی از مهم ترین شاخص های استرس است، کاهش یافته بود.

البته همه پژوهش ها به نتایج یکسانی نرسیده اند و هنوز نمی توان با قطعیت گفت جویدن به تنهایی درمانی برای اضطراب است. با این وجود، اگر همراه با سبک زندگی سالم، خواب کافی و تغذیه مناسب باشد، می تواند به ایجاد احساس آرامش بیشتر کمک کند.

بهترین روش برای جویدن غذا چیست؟

متخصصان تغذیه معتقدند کیفیت جویدن از تعداد دفعات آن مهم تر است. لازم نیست هر لقمه را دقیقا ۳۰ یا ۴۰ بار بجوید، بلکه کافی است غذا را تا زمانی که نرم و آماده بلع شود، به آرامی بجوید. همچنین بهتر است هنگام غذا خوردن از عجله، صحبت کردن مداوم یا استفاده از تلفن همراه خودداری کنید تا مغز فرصت ثبت احساس سیری را داشته باشد.

برای بهره مند شدن از فواید جویدن، رعایت چند نکته ساده توصیه می شود:

• غذا را آرام و بدون عجله میل کنید.
• لقمه های کوچک بردارید.
• از بلعیدن سریع غذا خودداری کنید.
• غذاهای حاوی فیبر مانند سبزیجات، میوه ها و غلات کامل را بیشتر مصرف کنید.
• سلامت دندان ها و لثه های خود را به طور منظم بررسی کنید.
• در صورت از دست دادن دندان، درمان مناسب را به تعویق نیندازید.

آیا جویدن بیش از حد هم مضر است؟

با وجود تمام مزایای جویدن، زیاده روی نیز می تواند مشکل ساز باشد. جویدن مداوم آدامس برای ساعت های طولانی یا فشار بیش از حد به عضلات فک ممکن است باعث درد مفصل فک، خستگی عضلات صورت یا تشدید اختلال مفصل گیجگاهی فکی شود.

همچنین مصرف بیش از اندازه آدامس های حاوی شیرین کننده های مصنوعی در برخی افراد می تواند باعث نفخ یا ناراحتی گوارشی شود. بنابراین رعایت تعادل اهمیت زیادی دارد و هدف، جویدن طبیعی و صحیح غذا است، نه افراط در این کار.

نتیجه گیری

جویدن غذا بسیار فراتر از یک عادت ساده هنگام غذا خوردن است. این فرایند، آغاز کننده هضم، بهبود دهنده جذب مواد مغذی، تنظیم کننده احساس سیری و یکی از عوامل موثر در حفظ سلامت مغز به شمار می رود. شواهد علمی نشان می دهند جویدن صحیح می تواند تمرکز، حافظه و هوشیاری را تقویت کند و حتی در کاهش خطر برخی اختلالات شناختی در دوران سالمندی نقش داشته باشد.