با نزدیک شدن به پایان سال و آغاز فصل زایش دامها، خطر بروز بیماری تب مالت در ایران به شکل قابل توجهی افزایش مییابد. این بیماری عفونی، که از حیوان به انسان منتقل میشود، عمدتاً از طریق تماس مستقیم با دامهای آلوده و مصرف محصولات لبنی غیرپاستوریزه منتقل میشود. کارشناسان وزارت بهداشت بار دیگر بر ضرورت رعایت نکات بهداشتی و اولویت مصرف لبنیات پاستوریزه تاکید میکنند تا از ابتلا پیشگیری شود.
تب مالت چیست؟
تب مالت یا بروسلوز، یک بیماری عفونی اندمیک است که در تمام مناطق کشور گزارش میشود و به گروه بیماریهای زئونوز تعلق دارد؛ یعنی قابلیت انتقال بین انسان و حیوان را دارد. این بیماری علاوه بر تهدید سلامت انسان، اثر اقتصادی بر دامپروری و تولیدات لبنی نیز دارد و کنترل آن برای وزارت بهداشت و سازمان دامپزشکی اهمیت بالایی دارد.
- قابل انتقال از دام به انسان
- عمدتاً از طریق تماس مستقیم با دام یا مصرف لبنیات غیرپاستوریزه
- بیشترین خطر در فصل زایش دامها
- تاثیر اقتصادی و بهداشتی قابل توجه
گسترش برنامه واکسیناسیون دام ها
کنترل بیماری در انسان بدون کنترل تب مالت در دامها امکانپذیر نیست. واکسیناسیون دامها مهمترین اقدام پیشگیرانه است و سازمان دامپزشکی بر گسترش برنامه واکسیناسیون تمرکز دارد. علاوه بر واکسیناسیون، آموزش مستمر دامداران برای پیشگیری از بیماری و رعایت اصول بهداشتی ضروری است.
- افزایش پوشش واکسیناسیون به عنوان اولویت اصلی
- اطلاعرسانی و آموزش مستمر به دامداران
- پیگیری موارد سقط جنین و گزارش سریع به دامپزشکی
- کنترل بیماری به شکل مرحلهای و منظم
میزان بروز تب مالت و پراکندگی جغرافیایی
بر اساس گزارشهای وزارت بهداشت، میزان بروز تب مالت در ایران حدود ۲۰ نفر در هر ۱۰۰ هزار نفر بوده و سال گذشته نزدیک به ۱۹ هزار و ۹۰۰ نفر مبتلا شدهاند. در سال جاری نیز حدود ۱۵ هزار مورد ابتلا گزارش شده است. بیشترین موارد ابتلا در مناطق غرب و شمال غرب کشور و همچنین در استان خراسان رضوی مشاهده میشود.
- همه استانهای کشور درگیر بیماری هستند
- بیشترین میزان ابتلا در قطبهای دامداری و مناطق روستایی
- عامل اصلی ابتلا: شغل و تماس مستقیم با دام
- بیشترین گروه سنی: ۲۵ تا ۴۵ سال
گروه های در معرض بیشترین خطر
۷۰ درصد موارد ابتلا مربوط به مناطق روستایی است و افرادی که با دام سروکار دارند بیشترین خطر را دارند. زنان خانهدار روستایی، دامداران و کشاورزان به دلیل تماس مستقیم با دامها، بیشترین سهم ابتلا را دارند.
گروههای حساس:
- زنان خانهدار و دامدار در روستاها
- دامداران حرفهای و کشاورزان
- افراد در تماس با شیر و فرآوردههای لبنی غیرپاستوریزه
فصل اوج بروز تب مالت
بر اساس آمار سالانه، اوج بروز تب مالت از اواخر اسفند آغاز شده و در فروردین، اردیبهشت و خرداد به بیشترین حد میرسد. این بازه زمانی با فصل زایش دامها همزمان است و احتمال آلودگی از طریق شیر و فرآوردههای غیرپاستوریزه افزایش مییابد.
عوامل افزایش بروز:
- فصل زایش دامها و افزایش تماس با دامهای آلوده
- احتمال آلوده بودن شیر دامها، به ویژه دامهای دارای سابقه سقط جنین
- مصرف لبنیات غیرپاستوریزه یا ناپخته
اهمیت رعایت واکسیناسیون و بهداشت دام
حدود ۶۸ درصد موارد ابتلا ناشی از تماس مستقیم با دامها است. واکسیناسیون به موقع دامها و رعایت نکات بهداشتی، مهمترین ابزار پیشگیری محسوب میشود. دامداران باید در صورت مشاهده سقط جنین دامها، از تماس مستقیم با آنها خودداری کرده و سریعاً سازمان دامپزشکی را مطلع کنند.
- واکسیناسیون به موقع دامها
- پرهیز از تماس با دامهای مشکوک
- گزارش فوری سقط جنین و بیماری دامها
- آموزش مداوم دامداران در خصوص بهداشت
توصیه به مصرف شیر پاستوریزه و جوشاندن صحیح شیر فله ای
دامهایی که سابقه سقط جنین دارند، حتی در ظاهر سالم، میتوانند ناقل بیماری باشند و شیر آنها آلوده باشد. مصرف شیر فله بدون جوشاندن کامل خطر ابتلا را افزایش میدهد. شیر باید حداقل سه تا پنج دقیقه جوشانده شود تا عامل بیماری از بین برود.
- مصرف لبنیات پاستوریزه در اولویت باشد.
- اگر از شیر فله استفاده میکنید، آن را به مدت کافی جوشانده و سپس مصرف کنید.
- توجه به بهداشت در فرآوری و نگهداری شیر در خانه
نقش رعایت نکات بهداشتی در پیشگیری
افزایش روزافزون مصرف محصولات لبنی، به ویژه در مناطق روستایی، ضرورت رعایت بهداشت و انتخاب محصولات پاستوریزه را دو چندان کرده است. پرهیز از تماس با دامهای مشکوک و استفاده از لبنیات پاستوریزه، مهمترین اقدامات پیشگیرانه هستند.
- پرهیز از مصرف لبنیات غیرپاستوریزه
- رعایت اصول بهداشتی در نگهداری و مصرف شیر
- استفاده از محصولات لبنی تحت نظارت سازمان دامپزشکی
- خودداری از تماس با دامهای بیمار یا دارای سابقه سقط
جمع بندی
با آغاز فصل اوج بروز تب مالت، رعایت نکات بهداشتی و اقدامات پیشگیرانه بیش از همیشه اهمیت دارد. مصرف شیر و لبنیات پاستوریزه، رعایت اصول بهداشتی در تماس با دامها و پیگیری واکسیناسیون به موقع دامها، بهترین راهکار برای کاهش خطر ابتلا است. توجه به این نکات ساده میتواند سلامت فرد و خانواده را در این فصل حساس حفظ کند و از شیوع بیماری جلوگیری نماید.
