ارتباط میان مصرف ماریجوانا و رفتار خشونت آمیز سال هاست که موضوع پژوهش های روان شناسی و سلامت عمومی است. با این حال، نتایج مطالعات مختلف همیشه یکسان نبوده و مشخص نیست که مصرف کانابیس تا چه اندازه می تواند با افزایش خطر خشونت ارتباط داشته باشد.
یک مطالعه جدید از پژوهشگران کینگز کالج لندن با بررسی مجموعه بزرگی از مطالعات پیشین، تصویر جامع تری از این ارتباط ارائه کرده است. بر اساس این مرور نظام مند و فراتحلیل، افرادی که کانابیس مصرف می کنند در مقایسه با افرادی که مصرف نمی کنند، بیشتر در معرض ارتکاب خشونت و همچنین قربانی شدن در خشونت قرار دارند. با این حال، پژوهشگران تاکید کرده اند که این یافته ها به تنهایی ثابت نمی کنند که مصرف ماریجوانا مستقیما باعث خشونت می شود.
مطالعه جدید درباره ارتباط ماریجوانا و خشونت چه می گوید؟
این پژوهش توسط گروهی از محققان کینگز کالج لندن انجام شده و نتایج آن در سپتامبر 2026 در مجله علمی Psychological Medicine منتشر شده است. پژوهشگران برای رسیدن به نتیجه، داده های 63 مطالعه را که در مجموع 265 هزار و 79 نفر را شامل می شدند، در قالب یک فراتحلیل بررسی کردند.
مطالعات مورد بررسی از پایگاه های علمی MEDLINE، EMBASE و PsycINFO جمع آوری شده بودند و جستجوی منابع تا نوامبر 2024 ادامه داشته است. پژوهشگران علاوه بر جمعیت عمومی، افرادی را که خدمات روان پزشکی دریافت می کردند نیز به صورت جداگانه بررسی کردند.
در این پژوهش، خشونت با تعریف گسترده سازمان جهانی بهداشت در مطالعات مورد استفاده در نظر گرفته شد و می توانست شامل انواع مختلف خشونت باشد، از جمله:
- خشونت جسمی
- خشونت جنسی
- خشونت روان شناختی
- خشونت در روابط صمیمانه
- خشونت علیه افراد خارج از روابط صمیمانه
پژوهشگران همچنین میان خشونتی که توسط خود افراد گزارش شده بود و خشونتی که به محکومیت کیفری منجر شده بود، تفاوت قائل شدند.
احتمال ارتکاب خشونت در مصرف کنندگان کانابیس چقدر بیشتر بود؟
نتایج فراتحلیل نشان داد که بین مصرف کانابیس و ارتکاب رفتار خشونت آمیز ارتباط آماری قابل توجهی وجود دارد. در جمعیت عمومی، شانس ارتکاب خشونت در افرادی که کانابیس مصرف می کردند حدود دو برابر افراد غیر مصرف کننده بود.
در گروه افرادی که خدمات روان پزشکی دریافت می کردند، این ارتباط قوی تر بود. در این گروه، نسبت شانس ارتکاب خشونت حدود 2.49 گزارش شد، در حالی که این مقدار در جمعیت عمومی حدود 2.05 بود. این تفاوت نشان می دهد که وضعیت سلامت روان و عوامل مرتبط با آن می توانند در این رابطه نقش داشته باشند.
البته «دو برابر شدن شانس» را نباید با «دو برابر شدن احتمال قطعی» یکسان دانست. این اعداد در پژوهش های آماری با عنوان نسبت شانس یا Odds Ratio گزارش می شوند و تفسیر آنها به شرایط مطالعه و میزان وقوع پیامد مورد بررسی بستگی دارد.
ارتباط ماریجوانا با خشونت منجر به محکومیت قضایی
یکی از یافته های قابل توجه این پژوهش، ارتباط قوی تر میان مصرف کانابیس و خشونتی بود که به محکومیت کیفری منجر شده بود. این ارتباط در مقایسه با مواردی که صرفا بر اساس گزارش افراد ثبت شده بودند، بزرگ تر بود.
در جمعیت عمومی، نسبت شانس محکومیت به دلیل خشونت در مصرف کنندگان کانابیس حدود 3.75 و در جمعیت های روان پزشکی حدود 4.21 گزارش شد. با این حال، پژوهشگران تاکید کرده اند که تعداد مطالعات مربوط به محکومیت های کیفری محدود بوده است و بنابراین نباید این اعداد را به همه مصرف کنندگان تعمیم داد.
آیا مصرف ماریجوانا باعث خشونت می شود؟
مهم ترین نکته در تفسیر این مطالعه همین بخش است. مشاهده یک ارتباط آماری میان دو متغیر به این معنی نیست که یکی حتما علت دیگری است. به عبارت دیگر، این مطالعه ثابت نمی کند که مصرف ماریجوانا مستقیما باعث رفتار خشونت آمیز می شود.
افرادی که کانابیس مصرف می کنند ممکن است همزمان با عوامل دیگری مواجه باشند که خودشان احتمال درگیری یا خشونت را افزایش می دهند. برای مثال، مصرف سایر مواد، مصرف الکل، شرایط دشوار اجتماعی و اقتصادی و برخی مشکلات سلامت روان می توانند در این رابطه نقش داشته باشند.
بنابراین ممکن است بخشی از ارتباط مشاهده شده به عواملی مربوط باشد که هم با مصرف کانابیس و هم با خشونت ارتباط دارند. خود پژوهشگران نیز بر همین محدودیت تاکید کرده اند.
آیا نوع مطالعه می تواند نتیجه را تغییر دهد؟
پژوهشگران مطالعاتی را که افراد را در طول زمان دنبال کرده بودند نیز جداگانه بررسی کردند. در این مطالعات، ارتباط میان مصرف کانابیس و ارتکاب خشونت همچنان مشاهده شد، اما اندازه این ارتباط نسبت به مطالعات مقطعی کمتر بود.
در مطالعات طولی، نسبت شانس حدود 1.17 گزارش شد، در حالی که این مقدار در مطالعات مقطعی حدود 2.37 بود. این تفاوت اهمیت دارد، زیرا مطالعات طولی بهتر می توانند ترتیب زمانی میان مصرف کانابیس و پیامدهای بعدی را بررسی کنند، هرچند آنها نیز به تنهایی رابطه علت و معلولی را ثابت نمی کنند.
مصرف کنندگان ماریجوانا بیشتر قربانی خشونت هم می شوند
یافته مهم دیگر این مطالعه فقط به ارتکاب خشونت محدود نمی شود. پژوهشگران دریافتند که مصرف کانابیس با افزایش احتمال قربانی شدن در خشونت نیز ارتباط دارد.
در مجموع، مصرف کنندگان کانابیس حدود 1.49 برابر بیشتر در معرض قربانی شدن از خشونت قرار داشتند. این ارتباط در زنان و نمونه های شامل هر دو جنس، نسبت به مردان قوی تر گزارش شد.
این یافته نشان می دهد که رابطه میان مصرف کانابیس و خشونت را نمی توان صرفا از زاویه «مصرف کننده به عنوان عامل خشونت» بررسی کرد. ممکن است مصرف کنندگان در برخی شرایط اجتماعی یا محیطی خود نیز بیشتر در معرض موقعیت هایی قرار بگیرند که خطر قربانی شدن را افزایش می دهد.
جمع بندی
مطالعه جدید کینگز کالج لندن که داده های 63 پژوهش و بیش از 265 هزار نفر را بررسی کرده است، نشان می دهد مصرف کانابیس با افزایش خطر آماری ارتکاب خشونت و همچنین قربانی شدن در خشونت ارتباط دارد. این ارتباط در جمعیت عمومی برای ارتکاب خشونت حدود دو برابر و در افراد دریافت کننده خدمات روان پزشکی حدود دو و نیم برابر گزارش شده است.
با این حال، مهم است که این یافته ها به عنوان اثبات رابطه علت و معلولی تفسیر نشوند. پژوهشگران خود تاکید کرده اند که عواملی مانند مصرف سایر مواد، الکل، شرایط اجتماعی و مشکلات سلامت روان ممکن است در این ارتباط نقش داشته باشند.
بنابراین پیام اصلی پژوهش این نیست که هر فردی که ماریجوانا مصرف می کند فردی خشونت طلب است. یافته اصلی این است که مصرف کانابیس در مطالعات موجود با افزایش خطر آماری خشونت همراه بوده و این ارتباط، به ویژه در برخی گروه ها و در موارد خشونتی منجر به محکومیت کیفری، قابل توجه بوده است. برای مشخص شدن علت این ارتباط و نقش عواملی مانند میزان مصرف و قدرت کانابیس، همچنان به مطالعات دقیق تر نیاز است.
