دردهای مزمن اسکلتی و عضلانی یکی از مشکلات شایع قرن حاضر هستند؛ دردهایی که گاه با هیچ دارویی به‌طور کامل فروکش نمی‌کنند و کیفیت زندگی را به شدت پایین می‌آورند. تاکنون بیشتر پزشکان، کاهش وزن را مهم‌ترین عامل در کاهش این دردها می‌دانستند. اما پژوهشی تازه از دانشگاه استرالیای جنوبی نشان می‌دهد که عامل مهم‌تری نیز در کار است: کیفیت رژیم غذایی.
به بیان دیگر، آنچه می‌خوریم، می‌تواند در نحوه‌ی احساس درد در بدن ما تأثیر مستقیم بگذارد، حتی اگر وزن ما تغییر چندانی نکند.
یافته های علمی تازه درباره رابطه تغذیه و درد
این پژوهش که به سرپرستی دکتر «آلیسون ام. هیل» و «سو وارد» انجام شد، بر روی ۱۰۴ فرد بزرگسال دارای اضافه وزن صورت گرفت. شرکت‌کنندگان به مدت سه ماه در یک برنامه تغذیه‌ای کنترل‌شده شرکت کردند. نیمی از آنان در آغاز مطالعه از دردهای مزمن اسکلتی و عضلانی رنج می‌بردند.
پس از گذشت سه ماه، نتیجه شگفت‌انگیز بود: تنها یک‌چهارم از شرکت‌کنندگان همچنان از درد مداوم شکایت داشتند. در حالی که بسیاری از آنان حتی کاهش وزن چندانی نداشتند. این یافته نشان داد که رژیم غذایی سالم می‌تواند به‌طور مستقل از کاهش وزن، شدت درد را کم کند.
پژوهشگران دریافتند که پس از کنترل تغییرات در وزن، اندازه دور کمر و درصد چربی بدن، هنوز هم میان کیفیت رژیم غذایی و کاهش احساس درد، ارتباط آماری معناداری وجود دارد. با این حال، آن‌ها تأکید کردند که برای اثبات قطعی این اثر، باید پژوهش‌های گسترده‌تر و بلندمدت‌تری انجام شود.
جزئیات برنامه تغذیه ای مورد استفاده در پژوهش
در این مطالعه، شرکت‌کنندگان به‌طور متوسط ۳۰ درصد از کالری روزانه خود را کاهش دادند. محور اصلی رژیم، افزایش مصرف میوه، سبزی، غلات کامل و پروتئین‌های کم‌چرب بود. در مقابل، از مصرف غذاهای فرآوری‌شده، قندهای افزوده، چربی‌های اشباع و نوشیدنی‌های الکلی خودداری شد.
نتیجه آنکه امتیاز کیفیت رژیم غذایی شرکت‌کنندگان در پایان مطالعه ۲۲ درصد افزایش یافت و میانگین کاهش وزن آنان ۷.۱ کیلوگرم بود. اما نکته مهم این بود که میزان کاهش درد، فراتر از تأثیر کاهش وزن بود و با کیفیت کلی تغذیه ارتباط داشت.
چرا تغذیه سالم می تواند درد را کاهش دهد؟
دانشمندان هنوز به‌طور کامل سازوکار این اثر را نمی‌دانند، اما چند فرضیه علمی وجود دارد. مهم‌ترین آن‌ها این است که مواد مغذی موجود در میوه‌ها، سبزیجات و غلات کامل، سرشار از آنتی‌اکسیدان‌ها و ترکیبات ضدالتهابی طبیعی هستند. التهاب مزمن یکی از ریشه‌های اصلی درد در بدن است، به‌ویژه در دردهای عضلانی و مفصلی.
غذاهای فراوری‌شده، قند زیاد و چربی‌های ناسالم می‌توانند میزان التهاب سیستمیک بدن را بالا ببرند، در حالی که غذاهای طبیعی و تازه، با تنظیم سیستم ایمنی و کاهش واکنش‌های التهابی، ممکن است آستانه درد بدن را افزایش دهند.
با این حال، در پژوهش دانشگاه استرالیای جنوبی شاخص‌های زیستی التهاب (مانند CRP یا سایتوکاین‌ها) اندازه‌گیری نشدند؛ بنابراین هنوز نمی‌توان با قطعیت گفت که کاهش درد ناشی از کاهش التهاب بوده است، هرچند این فرضیه با داده‌های موجود همخوانی دارد.
تأثیر رژیم غذایی سالم فراتر از کاهش وزن
نتایج این مطالعه نشان می‌دهد که رژیم غذایی سالم، صرفاً ابزاری برای لاغری نیست؛ بلکه ابزاری برای بهبود کیفیت زندگی است. اصلاح تغذیه می‌تواند خواب را بهبود دهد، خلق‌و‌خو را تنظیم کند و حتی حساسیت اعصاب محیطی به درد را کاهش دهد.
به گفته پژوهشگران، برای افرادی که از درد مزمن رنج می‌برند، تغییر در رژیم غذایی ممکن است همان اندازه مؤثر باشد که مصرف داروهای ضدالتهاب، اما بدون عوارض جانبی آن‌ها.
چه نوع تغذیه ای می تواند در کاهش درد مؤثر باشد؟
بر اساس شواهد علمی موجود، الگوی غذایی مدیترانه‌ای یکی از بهترین گزینه‌ها برای کاهش التهاب و کنترل درد است. این رژیم شامل موارد زیر می‌شود:
- مصرف فراوان میوه، سبزی، غلات کامل و حبوبات
- استفاده از چربی‌های مفید مانند روغن زیتون و مغزها
- مصرف ماهی‌های چرب مانند سالمون و ساردین چند بار در هفته
- محدود کردن گوشت قرمز، قند افزوده و نمک
- نوشیدن آب کافی و خواب منظم
پیروی از چنین رژیمی می‌تواند به مرور زمان سطح التهاب بدن را کاهش دهد و با بهبود جریان خون در عضلات، احساس درد را کمتر کند.
نتیجه گیری
پژوهش جدید دانشگاه استرالیای جنوبی دریچه‌ای تازه در درک رابطه میان تغذیه و درد مزمن گشوده است. بر اساس یافته‌ها، داشتن رژیمی سرشار از مواد طبیعی، نه‌تنها به کاهش وزن و پیشگیری از بیماری کمک می‌کند، بلکه می‌تواند به کاهش دردهای مزمن و افزایش کیفیت زندگی نیز بینجامد.
به زبان ساده‌تر: اگر می‌خواهید از دردهای مزمن رهایی یابید، پیش از رفتن به سراغ دارو، به بشقاب غذای خود نگاه کنید. غذا می‌تواند دشمن یا دوست بدن شما باشد، و انتخاب با شماست.
