امروزه استفاده از تلفن همراه، تبلت و سایر وسایل دیجیتال به بخشی جدایی ناپذیر از زندگی خانواده ها تبدیل شده است. بسیاری از والدین برای سرگرم کردن یا آرام کردن کودک، این وسایل را در اختیار او قرار می دهند، اما نتایج پژوهش های جدید نشان می دهد که این عادت می تواند پیامدهای جدی برای رشد جسمی، ذهنی و عاطفی کودکان زیر دو سال داشته باشد. کارشناسان معتقدند دو سال نخست زندگی، مهم ترین دوره رشد مغز و شکل گیری مهارت های ارتباطی است و هر عاملی که این روند را مختل کند، ممکن است آثار بلند مدتی بر آینده کودک داشته باشد.
نتایج پژوهش جدید درباره استفاده از صفحه نمایش
محققان چهار دانشگاه بریتانیا در بررسی جدید خود به این نتیجه رسیده اند که استفاده منظم از صفحه نمایش توسط نوزادان و کودکان زیر دو سال با کاهش کیفیت رشد و سلامت آن ها ارتباط دارد. اگرچه هنوز رابطه علت و معلولی به طور قطعی اثبات نشده است، اما شواهد علمی موجود نشان می دهد که استفاده زود هنگام از موبایل و تبلت می تواند خطر بروز مشکلات مختلف را افزایش دهد.
بر اساس این تحقیق، کودکان در این سن به جای تعامل با محیط اطراف و والدین، زمان ارزشمند رشد خود را صرف تماشای صفحه نمایش می کنند؛ موضوعی که می تواند بر روند طبیعی تکامل مغز تاثیر منفی بگذارد.
تاثیر صفحه نمایش بر رشد زبانی کودک
یکی از مهم ترین یافته های این پژوهش، تاثیر منفی استفاده از موبایل و تبلت بر رشد زبان است. کودکان زیر دو سال مهارت های گفتاری خود را از طریق شنیدن صدای والدین، مشاهده حرکات صورت، بازی و ارتباط مستقیم یاد می گیرند.
زمانی که کودک مدت زیادی را صرف تماشای صفحه نمایش می کند، فرصت این تعامل های طبیعی کاهش پیدا می کند و در نتیجه روند یادگیری واژگان، برقراری ارتباط و رشد مهارت های گفتاری ممکن است با تاخیر مواجه شود.
اختلال خواب در اثر استفاده از موبایل
کارشناسان معتقدند نور آبی صفحه نمایش و تحریک مداوم مغز می تواند کیفیت خواب کودکان خردسال را کاهش دهد. خواب کافی در دو سال نخست زندگی نقش بسیار مهمی در رشد مغز، تقویت حافظه و رشد جسمی دارد.
استفاده از موبایل یا تبلت به ویژه در ساعات نزدیک به خواب، ممکن است باعث سخت تر شدن به خواب رفتن کودک، کاهش کیفیت خواب شبانه و بیدار شدن های مکرر شود.
تاثیر بر رابطه عاطفی کودک و والدین
یکی دیگر از نگرانی های پژوهشگران این است که برخی کودکان برای آرام شدن، به جای تماس جسمی و آغوش والدین، به صفحه نمایش وابسته می شوند.
در حالی که آرامش گرفتن از طریق تماس عاطفی، صحبت کردن، نوازش و بازی، پایه شکل گیری احساس امنیت و اعتماد در کودک است، جایگزین شدن این تعامل ها با وسایل دیجیتال می تواند رشد هیجانی و اجتماعی کودک را تحت تاثیر قرار دهد.
مهم ترین آسیب های استفاده از موبایل و تبلت برای کودکان زیر دو سال
سال های ابتدایی زندگی، پایه گذار بسیاری از توانایی های شناختی، زبانی و اجتماعی انسان هستند. به همین دلیل، هرگونه کاهش تعامل واقعی با محیط می تواند بر رشد کودک تاثیر بگذارد.
محققان مهم ترین پیامدهای احتمالی استفاده از صفحه نمایش را به شرح زیر اعلام کرده اند:
- کاهش فرصت ایجاد ارتباط عاطفی با والدین
- اختلال در رشد مهارت های گفتاری و زبانی
- کاهش زمان بازی های حرکتی و فعالیت بدنی
- تحریک بیش از حد مغز و کاهش تمرکز
- افزایش احتمال اختلالات خواب
- افزایش خطر مشکلات بینایی
- بالا رفتن احتمال اضافه وزن و چاقی در سال های بعد
نقش والدین در شکل گیری عادت های دیجیتال
محققان تاکید می کنند که رفتار والدین تاثیر مستقیمی بر عادت های دیجیتال کودکان دارد. زمانی که والدین زمان زیادی را صرف استفاده از تلفن همراه می کنند، کودک نیز این رفتار را به عنوان یک الگوی طبیعی یاد می گیرد.
به همین دلیل، کارشناسان توصیه می کنند والدین علاوه بر محدود کردن استفاده کودک از صفحه نمایش، زمان استفاده شخصی خود از موبایل را نیز به ویژه هنگام حضور در کنار کودک مدیریت کنند.
توصیه کارشناسان برای والدین
متخصصان معتقدند نباید والدین را مقصر اصلی این موضوع دانست، زیرا بسیاری از آن ها راهنمای علمی مناسبی برای مدیریت استفاده از وسایل دیجیتال در اختیار ندارند. به همین دلیل، لازم است نهادهای بهداشتی، آموزشی و شرکت های فناوری اطلاع رسانی دقیق تری درباره خطرات استفاده زود هنگام از صفحه نمایش انجام دهند.
همچنین توصیه می شود:
- تا حد امکان کودکان زیر دو سال به صورت منظم از موبایل و تبلت استفاده نکنند.
- به جای صفحه نمایش، زمان بیشتری برای بازی، کتاب خواندن و صحبت با کودک اختصاص داده شود.
- برای آرام کردن کودک از آغوش، بازی و ارتباط مستقیم استفاده شود.
- از قرار دادن صفحه نمایش هنگام غذا خوردن یا پیش از خواب خودداری شود.
- والدین الگوی مناسبی در استفاده از وسایل دیجیتال باشند.
جمع بندی
پژوهش جدید نشان می دهد استفاده مداوم از موبایل و تبلت در کودکان زیر دو سال می تواند با کاهش کیفیت خواب، اختلال در رشد زبانی، کاهش تعامل عاطفی با والدین، مشکلات بینایی و حتی افزایش خطر چاقی همراه باشد. اگرچه پژوهشگران هنوز رابطه علت و معلولی قطعی را تایید نکرده اند، اما بر این باورند که در حساس ترین دوره رشد مغز، هیچ مزیت علمی قابل توجهی برای استفاده منظم از صفحه نمایش وجود ندارد. به همین دلیل، متخصصان توصیه می کنند والدین در هزار و یک روز نخست زندگی کودک، محیطی سرشار از بازی، گفت و گو، تعامل و ارتباط عاطفی فراهم کنند تا زمینه رشد سالم جسمی، ذهنی و اجتماعی فرزندشان فراهم شود.
